Avustralya ile Fiji arasında imzalanan yeni savunma anlaşması, Canberra'nın Pasifik bölgesindeki güvenlik politikasını belirleyen önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. “Okyanus Barışı İttifakı” (Ocean of Peace Alliance) adı verilen oluşum, diğer ülkelerin katılımına açık olsa da, bazı analistler bunun NATO tarzı bir askeri bloğa dönüşüp dönüşmeyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Bu gelişme, Çin'in Pasifik'teki artan etkisine karşı Batı ittifakının yeni bir savunma hattı oluşturma çabası olarak yorumlanıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Avustralya Başbakanı Anthony Albanese ile Fiji Başbakanı Sitiveni Rabuka, geçtiğimiz hafta başkent Canberra'da bir savunma işbirliği anlaşmasına imza attı. Resmi adıyla “Okyanus Barışı İttifakı” olarak adlandırılan bu anlaşma, tarafların deniz güvenliği, afet yardımı ve bölgesel istikrar konularında işbirliğini öngörüyor. Anlaşmanın en dikkat çekici yönü, NATO benzeri bir kolektif savunma maddesinin bulunmamasına rağmen, üye devletlerin ortak askeri tatbikatlar yapmasına ve istihbarat paylaşımına zemin hazırlaması.
Anlaşmanın ilk imzacıları arasında yalnızca Avustralya ve Fiji yer alırken, ittifakın diğer Pasifik ada ülkelerine de açık olduğu ifade ediliyor. Özellikle Vanuatu, Solomon Adaları ve Papua Yeni Gine gibi ülkelerin bu oluşuma katılması bekleniyor. Bu ülkelerden bazıları daha önce Çin ile güvenlik anlaşmaları imzalamış veya Pekin'den mali yardım almıştı. Örneğin, Solomon Adaları 2022'de Çin ile imzaladığı güvenlik anlaşmasıyla Batılı ülkeleri endişelendirmişti.
Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong, anlaşmanın amacının bölgesel barışı korumak ve üye ülkelerin bağımsızlığını desteklemek olduğunu belirtti. Wong, “Bu ittifak, Pasifik'teki tüm ülkelerin ortak güvenlik kaygılarına cevap verecek şekilde tasarlandı. Hiçbir ülkeyi hedef almıyor, ancak her ülkenin egemenliğine saygı gösterilmesini savunuyor” dedi. Bununla birlikte, bazı yorumcular bu açıklamaların, Çin'in bölgedeki askeri varlığını dengelemeye yönelik örtülü bir strateji olduğunu iddia ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Pasifik Okyanusu, son yıllarda ABD, Çin ve Avustralya arasında jeopolitik bir rekabete sahne oluyor. Çin, 2022'de Solomon Adaları ile imzaladığı güvenlik anlaşmasının ardından Fiji, Vanuatu ve Kiribati ile de ekonomik ve askeri bağlarını derinleştirdi. Pekin, Pasifik'te bir deniz üssü inşa etme planlarıyla gündeme gelmişti. Bu durum, Avustralya'nın geleneksel nüfuz alanı olarak gördüğü bölgede tedirginlik yaratıyor.
“Okyanus Barışı İttifakı”nın kurulması, ABD ve diğer Batılı müttefiklerin de desteklediği bir girişim olarak öne çıkıyor. ABD, geçtiğimiz yıl Papau Yeni Gine ile savunma işbirliği anlaşması imzalamış, ayrıca Vanuatu'da büyükelçilik açmıştı. Bu adımlar, Çin'in bölgedeki etkisini sınırlamaya yönelik daha geniş bir stratejinin parçası.
Ancak uzmanlar, bu ittifakın NATO benzeri bir askeri bloğa dönüşmesinin zor olduğunu ifade ediyor. Çünkü Pasifik ada ülkelerinin çoğu, askeri harcamalarını artırmak istemiyor ve jeopolitik gerilimlerin bölgeye sıçramasından endişe duyuyor. Avustralya Ulusal Üniversitesi'nden Dr. Anna Powles, “Pasifik ada ülkeleri, güvenlik anlaşmalarını ekonomik kalkınma ve iklim değişikliği gibi önceliklerle dengelemeye çalışıyor. Bu nedenle, saf askeri bir ittifak yerine daha kapsayıcı bir yaklaşım benimsenmeli” yorumunu yaptı.
Öte yandan, Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Wang Wenbin, yeni ittifakı eleştirerek, “Bölgedeki ülkeleri kutuplaştıracak ve soğuk savaş zihniyetini yansıtan bu tür adımlardan endişe duyuyoruz. Pasifik ülkeleri bağımsız kararlar almalıdır” dedi. Bu açıklama, ittifakın Çin tarafından bir tehdit olarak algılandığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Pasifik bölgesindeki bu gelişmeleri yakından izlemekle birlikte, doğrudan bir tarafı bulunmuyor. Ancak benzer güvenlik ikilemlerini kendi bölgesinde yaşayan Türkiye, bu tür ittifakların küresel güvenlik mimarisindeki rolünü analiz edebilir. Avustralya'nın girişimi, bölgesel güçlerin nüfuz mücadelesinin bir örneği olarak, Türk dış politikasının kendi çevresindeki denklemleri değerlendirmesine ışık tutabilir. Ayrıca, Çin'in Pasifik'teki genişlemesi, Türkiye'nin Asya-Pasifik ile ticaret ve enerji bağlantılarını etkileyebilecek bir dinamik. Türkiye, bu gelişmeleri “küresel güç dengesi” açısından değerlendirerek, ticaret rotalarının güvenliği ve uluslararası hukukun korunması konularında çıkarımlar yapabilir.
