Avrupa bu hafta adeta buhar oluyor. Kıta genelinde etkili olan şiddetli sıcak hava dalgası, yalnızca termometrelerdeki rekorları değil, aynı zamanda iklim değişikliğine karşı kırılganlığı da gözler önüne seriyor. Sıcaklıkların mevsim normallerinin 10-15 derece üzerine çıktığı bölgelerde, günlük yaşam felç olurken, uzmanlar bu durumun üç ana nedene dayandığı konusunda hemfikir: İklim değişikliğinin hızlanan etkileri, bakımsız ve yetersiz altyapı, bir de seçim kampanyaları ve jeopolitik krizlerle meşgul olan siyasetçiler.
Küresel ısınma yerel krize dönüşüyor
İklim değişikliği, kuraklık ve aşırı hava olaylarının sıklığını artırmakla kalmıyor, aynı zamanda bunların şiddetini de katlıyor. Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre, kıta son 30 yılda sıcak hava dalgası kaynaklı ölümlerde yüzde 30 artış yaşadı. Bu yılın temmuz ayında İspanya, Fransa, İtalya ve Yunanistan'da ölçülen sıcaklıklar, 2023'te kırılan rekorları bile geride bıraktı. Atmosferdeki sera gazı birikiminin artması, yaz sıcaklıklarını kalıcı olarak yükseltirken, gece saatlerinde bile serinleme imkânını ortadan kaldırıyor. Bu durum özellikle yaşlılar, kronik hastalar ve düşük gelirli haneler için hayati risk taşıyor.
Ancak iklim değişikliği tek başına açıklamaya yetmiyor. Altyapı yatırımlarındaki ihmal, krizin derinleşmesine yol açıyor. Birçok Avrupa kenti, 19. ve 20. yüzyılda inşa edilmiş su şebekeleri, elektrik hatları ve bina yalıtım sistemleriyle yönetilmeye çalışılıyor. Oysa bu sistemler, 40 dereceyi aşan sıcaklıklar için tasarlanmamıştı. Paris'te metro hatları aşırı ısınma nedeniyle seferleri azaltırken, Londra'da demir yolları genleşme sonucu eğrilme tehlikesiyle karşı karşıya. Hava soğutma sistemlerinin elektrik tüketimi, şebekeleri zorlarken, kesintiler kaçınılmaz hale geliyor. Almanya'da Ren Nehri'nin su seviyesinin düşmesi, yük taşımacılığını aksatıyor ve enerji arzını tehdit ediyor.
Siyasetin dikkati başka yerde
Krizin üçüncü ayağı ise politik. Avrupa Birliği, uzun vadeli iklim hedefleri belirlemiş olsa da, kısa vadeli acil durum yönetimi konusunda bölünmüş durumda. Bir yanda Yeşil Mutabakat'ın uygulanmasını hızlandırmak isteyen ülkeler, diğer yanda ekonomik büyüme ve enerji güvenliği endişeleriyle fosil yakıtlara geri dönüş sinyali veren hükümetler bulunuyor. Fransa ve İtalya'da devam eden seçim süreçleri, iklim politikalarını arka plana iterken, Almanya'da koalisyon hükümeti içindeki anlaşmazlıklar yeşil dönüşümü yavaşlatıyor. Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki gerilimler ise enerji arz güvenliğini öncelik haline getiriyor. Bu tablo, halk sağlığını tehdit eden sıcak hava dalgalarına karşı hızlı ve koordineli müdahale kabiliyetini zayıflatıyor.
Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı son rapor, üye ülkelerin yalnızca yarısının ulusal ısı dalgası eylem planına sahip olduğunu ortaya koyuyor. Oysa uzmanlar, bu tür planların hayati önem taşıdığını vurguluyor. Sıcak hava dalgalarının tarım üzerindeki etkisi de cabası: Güney Avrupa'da zeytin, üzüm ve buğday rekoltesinde ciddi düşüş bekleniyor. Bu durum, gıda fiyatlarını yukarı çekerken, kıtanın kendi kendine yeterliliğini sorgulatıyor. Turizm sektörü de olumsuz etkileniyor; Akdeniz sahillerinde aşırı sıcaklar ve orman yangınları tatil planlarını altüst ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avrupa'daki sıcak hava dalgası ve altyapı krizleri, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye, Akdeniz havzasında yer alması nedeniyle benzer iklim riskleriyle karşı karşıya. Özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında sıcaklık rekorları kırılırken, kentsel altyapının dayanıklılığı sorgulanıyor. Avrupa'daki su kesintileri ve ulaşım aksaklıkları, Türkiye'nin de büyük şehirlerinde yaşanabilecek sorunlara işaret ediyor. Ekonomik açıdan ise, Avrupa pazarındaki tarımsal üretim düşüşü, Türk ihracatçıları için fırsat penceresi açabilir. Ancak bu durum, Türkiye'nin kendi iklim adaptasyon stratejilerini hızla hayata geçirmesi gerektiğini de gösteriyor. Siyasi olarak, Avrupa'nın iklim değişikliğiyle mücadelede karşılaştığı koordinasyon zorlukları, Türkiye'nin ulusal eylem planlarını bağımsız ve etkili bir şekilde sürdürme ihtiyacını ortaya koyuyor.
