Avrupalı liderler, ABD Başkanı Donald Trump ile NATO Genel Sekreteri Mark Rutte arasında yapılması planlanan kritik görüşme öncesinde, İttifak içinde daha güçlü bir rol üstlenme taahhüdünde bulundu. Almanya, Fransa, İtalya, İspanya ve Birleşik Krallık'tan oluşan E5 grubu, önümüzdeki haftalarda Ankara'da düzenlenecek NATO zirvesinde Ukrayna'ya yapılacak askeri ve mali yardımın üst sıralarda yer alması çağrısı yaptı. Liderler, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı sürdürdüğü savaş karşısında Avrupa'nın savunma harcamalarını artırması ve caydırıcılık kapasitesini güçlendirmesi gerektiğini vurguladı.
Gelişmenin arka planı: Trump döneminde NATO'nun geleceği
Trump'ın başkanlık sürecinde NATO'ya yönelik sık sık eleştirileri ve Avrupa'nın savunma harcamalarını yetersiz bulması, Atlantik ötesi ilişkilerde gerginliğe yol açmıştı. E5 grubunun bu hamlesi, özellikle Trump'ın yeniden başkan seçilmesi durumunda ABD'nin NATO'ya olan bağlılığının sorgulanabileceği endişesine dayanıyor. Avrupalı liderler, İttifak içinde daha fazla sorumluluk alarak hem ABD'ye güven vermek hem de Avrupa'nın kendi güvenliğine daha fazla yatırım yapması gerektiğinin altını çiziyor.
E5 zirvesinde ayrıca, NATO üyesi ülkelerin gayri safi yurt içi hasılalarının en az yüzde 2'sini savunmaya ayırma hedefine ulaşma konusunda somut adımlar atılması kararlaştırıldı. Fransa ve Almanya, savunma sanayii iş birliğini derinleştirme ve ortak askeri projeler geliştirme niyetlerini yineledi. Bu bağlamda, Avrupa Savunma Fonu'nun güçlendirilmesi ve ortak hava savunma sistemi gibi projelerin hızlandırılması gündeme geldi.
Bölgesel ve küresel boyut: Ukrayna ve Ankara zirvesi
Ukrayna'ya destek, E5 liderlerinin ortak bildirisinde en önemli maddelerden biri oldu. Liderler, Ukrayna'nın toprak bütünlüğü ve egemenliğinin korunmasının NATO'nun temel çıkarları açısından hayati olduğunu belirtti. Ankara'da yapılacak NATO zirvesinde, Ukrayna'ya uzun vadeli askeri yardım paketleri, mühimmat tedariki ve eğitim programlarının masaya yatırılması bekleniyor.
Rusya'nın savaşı sürdürme kapasitesi ve Batı yaptırımlarının etkinliği de zirvenin önemli başlıkları arasında yer alıyor. E5 grubu, Çin'in Rusya'ya verdiği desteğin yakından izlenmesi ve yaptırımların delinmesinin önlenmesi için yeni mekanizmalar oluşturulması çağrısı yaptı. Ayrıca, Karadeniz'de güvenlik ve deniz ticaret yollarının korunması konusu da gündeme geldi. Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleşecek zirve, aynı zamanda İsveç ve Finlandiya'nın NATO üyeliği sürecindeki son durumun da ele alınacağı bir platform olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ankara'da düzenlenecek NATO zirvesi, Türkiye'nin ev sahibi olarak ittifak içindeki stratejik konumunu pekiştiriyor. Türkiye, Ukrayna'ya verdiği destek (özellikle İHA'lar ve insani yardım) ve Karadeniz'de uyguladığı Montrö Anlaşması ile kilit bir rol oynuyor. E5'in güçlü NATO vurgusu, Türkiye'nin savunma sanayii iş birlikleri (örneğin SİHA ihracatı) ve Rusya ile dengeli ilişkiler politikasının önemini artırabilir. Ancak, Yunanistan'ın Ege ve Doğu Akdeniz'deki faaliyetleri nedeniyle Türkiye'nin NATO içinde zaman zaman karşılaştığı gerginlikler, Ankara'nın bu süreçte çıkarlarını koruması için dikkatli bir diplomasi yürütmesini gerektiriyor. Zirve, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde bir kazanım olarak değerlendirilebilir.
