Avrupa başkentleri, Ukrayna savaşında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile doğrudan görüşebilecek bir “baş müzakereci” belirleme çabasına girdi. Avrupalı yetkililer, Moskova ile diyalog kanallarının açık tutulması gerektiğini kabul ederken, bu görevi kime verecekleri konusunda derin bir görüş ayrılığı yaşıyor. Zira Putin, Batı’nın büyük bölümü için meşru bir muhatap olarak görülmüyor ve olası bir müzakere, Avrupa içinde siyasi riskleri beraberinde getiriyor.
Arka Plan: Diyalog İhtiyacı ve Meşruiyet Sorunu
Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin üzerinden iki yılı aşkın süre geçmesine rağmen, Avrupa ile Moskova arasındaki üst düzey temaslar neredeyse tamamen kesilmiş durumda. AB liderleri, Putin ile görüşmenin savaşı meşrulaştırmak anlamına gelebileceği endişesini taşıyor. Ancak son aylarda bazı Avrupa başkentlerinde, çatışmanın uzaması ve ABD’deki siyasi belirsizlik nedeniyle Rusya ile doğrudan iletişim kurulması gerektiği yönünde görüşler güçleniyor.
Bu çerçevede, ismi öne çıkan ilk aday Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron. Macron, savaşın başından bu yana Putin ile telefon diplomasisini sürdüren ender Batılı liderlerden biri. Son dönemde Ukrayna’ya asker gönderme ihtimalini dahi tartışmaya açan Macron’un, aynı zamanda Moskova ile bir müzakere kanalı işlevi görebileceği belirtiliyor. Ancak Elysee’nin bu konudaki istekliliği, diğer Avrupa başkentlerinde şüpheyle karşılanıyor.
Almanya Başbakanı Olaf Scholz ise bir diğer önemli isim. Scholz, geçtiğimiz aylarda Putin ile görüşmeye hazır olduğunu ima etmiş, ancak Almanya’nın Rusya ile enerji bağımlılığı ve iç siyasi baskılar nedeniyle bu adımı atmakta tereddüt ediyor. Scholz’un olası bir ziyareti, hem Ukrayna hem de Doğu Avrupa ülkelerinde tepkiyle karşılanabilir.
İtalya eski Başbakanı Mario Draghi’nin adı da perde arkasında konuşuluyor. Draghi’nin uluslararası finans ve diplomasi alanındaki deneyimi, onu teknik bir müzakereci profili için uygun kılabilir. Ancak Draghi’nin halihazırda resmi bir görevi bulunmuyor ve böyle bir misyon için AB tarafından özel olarak yetkilendirilmesi gerekecek.
Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in adı da zaman zaman geçiyor; ancak Borrell’in Rusya’ya yönelik sert açıklamaları, Moskova nezdinde kabul edilebilirliğini azaltıyor. AB Konseyi Başkanı Charles Michel’in ise Putin ile görüşmek için yeterli siyasi ağırlığa sahip olmadığı savunuluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Moskova’nın Beklentileri
Kremlin, Avrupa’nın müzakere girişimlerine temkinli yaklaşıyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, Batı’nın “gerçek bir diyalog” yerine “ültimatomlar” sunduğunu söylemişti. Moskova’nın öncelikli beklentisi, görüşmelerin Ukrayna’nın toprak bütünlüğü ve NATO üyeliği gibi konulardan bağımsız olarak, ikili ilişkilerin normalleşmesi çerçevesinde yürütülmesi. Ancak Avrupa başkentleri, Ukrayna’nın onayı olmadan böyle bir sürecin başlatılmasına sıcak bakmıyor.
ABD’deki başkanlık seçimleri de Avrupa’nın müzakereci arayışını hızlandırıyor. Donald Trump’ın olası bir zaferi, Washington’ın Ukrayna’ya desteğini azaltabileceği ve Avrupa’nın kendi başına Rusya ile masaya oturması gerekebileceği endişesini artırıyor. Bu nedenle Avrupa, hem Kiev’in güvenini kazanacak hem de Moskova’nın kabul edeceği bir isim üzerinde uzlaşmaya çalışıyor.
Ancak şu ana kadar herhangi bir isim üzerinde resmi bir mutabakat sağlanmış değil. AB diplomatik kaynakları, konunun henüz “fikir teatisi” aşamasında olduğunu ve önümüzdeki aylarda daha somut adımlar atılabileceğini belirtiyor. Yine de Avrupa’nın bu arayışı, savaşın diplomatik yollarla sona erdirilmesi yönünde artan bir isteğin göstergesi olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avrupa’nın Putin ile görüşecek bir müzakereci arayışı, Türkiye’nin bölgedeki diplomatik konumunu doğrudan etkiliyor. Ankara, savaşın başından bu yana hem Ukrayna hem de Rusya ile diyalog kanallarını açık tutan ender ülkelerden biri. Tahıl koridoru anlaşması ve esir takasları gibi somut başarılar, Türkiye’nin müzakere kapasitesini kanıtladı. Avrupa’nın kendi müzakerecisini belirleme çabası, Türkiye’nin arabuluculuk rolünü zayıflatma riski taşıyor. Ancak aynı zamanda, Avrupa’nın Rusya ile temas kurma ihtiyacı, Türkiye’nin jeopolitik önemini artırabilir. Ankara, olası bir müzakere sürecinde hem Batı hem de Moskova nezdinde kabul gören bir aktör olarak kilit rol oynayabilir. Yine de Avrupa’nın kendi içinde bir isim belirlemesi, Türkiye’nin inisiyatifini sınırlayabilir. Bu nedenle Ankara’nın, Avrupa’nın müzakere girişimlerine mesafeli yaklaşmayıp, sürece dahil olma yönünde strateji geliştirmesi bekleniyor.
