Avrupa'nın Ukrayna'ya yönelik desteğini önemli ölçüde artırması gerekiyor. The Economist dergisinin son sayısında yer alan analize göre, Rusya'nın savaşta üstünlük sağlamaya çalıştığı bir dönemde Batı'nın kararlılığı sınanıyor. ABD'de kongre onayı bekleyen 60 milyar dolarlık yardım paketi belirsizliğini korurken, Avrupa'nın devreye girerek askeri, ekonomik ve insani desteğini katlaması kritik önem taşıyor. Ukrayna cephesinde mühimmat sıkıntısı had safhada; Rusya ise Kuzey Kore'den tedarik ettiği silahlarla saldırılarını sürdürüyor.
ABD'nin çekilme riski ve Avrupa'nın sorumluluğu
ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, Ukrayna'ya askeri yardım için Kongre'den onay isterken, Cumhuriyetçi Parti içindeki bazı isimler yardımı engelliyor. Donald Trump'ın yeniden seçilmesi halinde ABD'nin Ukrayna'ya desteğini çekebileceği endişesi Avrupa başkentlerinde yaygın. Bu durum, Avrupa'nın kendi savunma kapasitesini güçlendirmesi ve Ukrayna'ya daha fazla mali yardım yapması gerekliliğini ortaya koyuyor. Almanya ve Fransa gibi kilit ülkelerin liderliği bu noktada belirleyici olacak.
Avrupa Birliği, 2024-2027 dönemi için Ukrayna'ya 50 milyar euroluk bir yardım paketini onayladı. Ancak bu miktar, Ukrayna'nın aylık 3-4 milyar euroluk bütçe açığını kapatmakta yetersiz kalıyor. Ayrıca askeri yardım konusunda AB üyeleri arasında görüş ayrılıkları sürüyor. Macaristan ve Slovakya gibi ülkeler, yardımlara mesafeli yaklaşıyor. Buna karşın Polonya ve Baltık ülkeleri, daha fazla askeri destek çağrısı yapıyor.
Askeri yardımın somut adımları
Avrupa'nın Ukrayna'ya sağlayabileceği en etkili destek, hava savunma sistemleri, topçu mühimmatı ve uzun menzilli füze kapasitesinin artırılması. Almanya'nın Iris-T ve Patriot sistemleri, Fransa'nın SAMP/T bataryaları sahada kritik rol oynuyor. Ancak üretim kapasitesi sınırlı; Avrupa savunma sanayii, artan talebi karşılamakta zorlanıyor. AB, savunma sanayii üretimini hızlandırmak için 2024'te 1,5 milyar euroluk bir fon oluşturdu. Yine de Rusya'nın üç vardiya çalışan fabrikaları karşısında Avrupa'nın üretim hızı yetersiz.
Ekonomik cephede ise Ukrayna'nın yeniden inşası için tahminen 486 milyar dolarlık bir kaynak gerekiyor. Avrupa, dondurulmuş Rus varlıklarından elde edilecek gelirleri Ukrayna'ya aktarma konusunda adımlar attı. AB, 2023'te Rus Merkez Bankası'nın dondurulan 300 milyar dolarlık rezervinden doğan faiz gelirlerini kullanma kararı aldı. Bu gelirlerin yıllık 3-5 milyar euro civarında olması bekleniyor. Ancak hukuki itirazlar süreci yavaşlatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna'ya insansız hava araçları ve insani yardım sağlayarak denge politikası izliyor. Batı'nın Ukrayna'ya desteğini artırması, Türkiye'nin enerji ve tahıl koridoru gibi konulardaki arabuluculuk rolünü güçlendirebilir. Ancak Rusya ile ekonomik bağlarını koruyan Ankara, artan Batı yardımlarının Karadeniz'de istikrarı bozmasından endişe ediyor. Montrö Sözleşmesi çerçevesinde boğazları kapalı tutan Türkiye, savaşın deniz yoluyla yayılmasını engelliyor. Batı'nın Ukrayna'ya daha fazla silah sevkiyatı, Türkiye'nin savunma sanayii ihracatını olumlu etkileyebilir; ancak Rusya ile ilişkilerde yeni gerilim riskini de beraberinde getirebilir. Türkiye, dengeyi koruyarak hem NATO müttefikleriyle işbirliğini sürdürmek hem de Rusya ile diyaloğu açık tutmak zorunda.
