Avrupa Birliği, küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlıklar ve artan jeopolitik gerilimler karşısında “stratejik özerklik” kavramını giderek daha fazla önemsiyor. Ancak bu hedefe ulaşmak için en kritik unsurlardan biri şimdiye kadar yeterince tartışılmadı: ticari kara taşımacılığı. Oysa Avrupa ekonomisinin bel kemiğini oluşturan kamyonlar, kurye araçları ve lojistik filoları, kıtanın hem dayanıklılığını hem de rekabet gücünü doğrudan etkiliyor. Brüksel’in yeşil dönüşüm ve dijitalleşme politikaları bu sektörü dönüştürmeyi hedeflerken, sektör temsilcileri mevcut düzenlemelerin yetersiz kaldığını ve acil eylem gerektiğini vurguluyor.
Gelişmenin arka planı: Stratejik özerklik ve kara taşımacılığı
Avrupa Komisyonu, Şubat 2023’te yayımladığı “Yeşil Mutabakat Sanayi Planı” ile temiz teknoloji ve rekabetçiliği önceliklendirirken, 2024’te “Temiz Taşımacılık Stratejisi” kapsamında kara yolu taşımacılığının karbondan arındırılması için hedefler belirledi. Ancak bu çabalar, özellikle doğu ve güney Avrupa’daki taşımacılık firmalarının karşılaştığı yüksek yakıt maliyetleri, altyapı eksiklikleri ve sürücü açığı gibi yapısal sorunları yeterince ele almıyor. AB’nin ticari kara taşımacılığı sektörü, yıllık 900 milyar avrodan fazla katma değer üretiyor ve 12 milyondan fazla kişiye istihdam sağlıyor. Buna rağmen, sektörün stratejik özerklik tartışmalarında ikinci planda kaldığı görülüyor. Oysa pandemi döneminde sınır kapatmaları ve Ukrayna savaşının tetiklediği tedarik krizleri, Avrupa’nın lojistik ağlarının ne kadar hassas olduğunu ortaya koydu.
Bölgesel veya küresel boyut: Rekabet gücü ve dijital dönüşüm
Küresel ölçekte bakıldığında, ABD ve Çin, kara taşımacılığında elektrifikasyon ve otonom sürüş teknolojilerine büyük yatırımlar yaparken, Avrupa bu alanda geride kalma riskiyle karşı karşıya. Avrupa Parlamentosu’nun Nisan 2024’te kabul ettiği Ağır Vasıtalar için CO2 Emisyon Standartları Yönetmeliği, 2030’a kadar emisyonları %45 azaltmayı hedefliyor, ancak bu hedefe ulaşmak için şarj altyapısının yaygınlaştırılması ve yeşil hidrojen üretim kapasitesinin artırılması gerekiyor. Ayrıca, AB’nin Dijital Operasyonel Merkez ve Akıllı Taşımacılık Sistemleri gibi projeleri, verimliliği artırmak için veri paylaşımını teşvik etse de, üye ülkeler arasındaki düzenleme farklılıkları ve siber güvenlik endişeleri bu girişimleri yavaşlatıyor. Sektörün rekabet gücünü korumak için AB’nin acilen ortak bir dijital taşımacılık pazarı oluşturması ve farklı bölgelerdeki altyapı yatırımlarını koordine etmesi gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Avrupa kara taşımacılığı pazarında önemli bir oyuncu; TIR filosu ve jeopolitik konumuyla AB ticaretinin kilit bir parçası. AB’nin stratejik özerklik politikaları, Türkiye’nin lojistik sektörü için hem fırsat hem de tehdit oluşturuyor. Bir yandan, AB’nin yeşil dönüştürme hedefleri, Türk taşımacılık firmalarının emisyon standartlarına uyum sağlamasını gerektirecek, bu da maliyet artışına yol açabilir. Öte yandan, AB’nin tedarik zinciri çeşitlendirme çabaları, Türkiye’yi alternatif bir lojistik merkezi olarak öne çıkarabilir. Türkiye’nin bu gelişmeleri yakından takip etmesi ve kendi kara taşımacılığı altyapısını modernize ederek, yeşil dönüşüm ve dijitalleşme alanlarında AB normlarına uyum sağlaması stratejik önem taşıyor.
