Avrupa Konseyi, Sırbistan'ı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) Bahreynli siyasi mahkumun serbest bırakılmasına ilişkin kararını derhal uygulamaya çağırdı. Konsey, Sırbistan'ın kararı yerine getirmemesi halinde yaptırımlarla karşılaşabileceği uyarısında bulundu. Karar, 2019 yılında AİHM tarafından verilmişti ancak Sırbistan hükümeti bugüne kadar harekete geçmedi.
Gelişmenin Arka Planı
Bahreynli siyasi mahkum, ülkesinde siyasi faaliyetleri nedeniyle yargılanmış ve Sırbistan'a kaçmıştı. Bahreyn hükümeti, mahkumun iadesini talep etmiş, Sırbistan ise 2018'de iade kararı almıştı. Ancak AİHM, iade kararının insan hakları ihlali riski taşıdığını belirterek Sırbistan'ı mahkumu serbest bırakmaya mahkum etti. Mahkum, işkence görme ve adil yargılanma hakkından yoksun bırakılma riskiyle karşı karşıya olduğu için iade edilmemesi gerektiği vurgulandı.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, kararın uygulanmasını denetlemekle görevli. Komite, Sırbistan'ın kararı uygulamaması durumunda ülkeye karşı siyasi ve ekonomik yaptırımlar uygulanabileceğini belirtti. Sırbistan, Avrupa Konseyi üyesi olarak AİHM kararlarına uymakla yükümlü. Ancak Sırbistan, kararı uygulamak yerine mahkumu üçüncü bir ülkeye gönderme seçeneğini değerlendiriyor.
Bahreyn, Körfez ülkeleri arasında siyasi mahkumlara yönelik sert tutumuyla biliniyor. Ülkede 2011'deki Arap Baharı protestoları sonrası yüzlerce kişi tutuklanmış, birçoğu işkence gördüğü iddiasıyla uluslararası raporlara konu olmuştu. Sırbistan'ın kararı uygulamaması, ülkenin insan hakları siciline gölge düşürüyor. Avrupa Konseyi'nin bu tutumu, diğer üye ülkelere de örnek teşkil edebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Avrupa Konseyi ile üye ülkeler arasındaki yaptırım mekanizmalarının işleyişi açısından kritik bir test niteliğinde. Sırbistan, AB üyelik sürecinde olduğu için AİHM kararlarına uyum, Brüksel'in de yakından takip ettiği bir konu. Kararın uygulanmaması, Sırbistan'ın AB katılım müzakerelerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Bahreyn ile Sırbistan arasındaki ilişkiler de gerilebilir; Bahreyn, iade talebinin reddedilmesini diplomatik bir kriz olarak görüyor.
Küresel düzeyde ise bu dava, ülkelerin iade taleplerinde insan hakları standartlarını ne ölçüde dikkate aldığı tartışmasını yeniden alevlendirdi. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü, Sırbistan'ı karara uymaya çağırdı. Avrupa Konseyi'nin kararı, otoriter rejimlerden kaçan muhalifler için önemli bir emsal teşkil ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer şekilde siyasi mahkumların iadesi konusunda sıkça eleştiriliyor. Avrupa Konseyi'nin Sırbistan'a yönelik bu tutumu, Türkiye'nin de AİHM kararlarına uyum konusundaki performansını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, Avrupa Konseyi üyesi olarak AİHM kararlarına uymakla yükümlü; ancak özellikle 2016 sonrası dönemde iade ve tutukluluk davalarında kararlara uyumsuzluk eleştirileri artmıştı. Bu gelişme, Türkiye'nin insan hakları alanındaki uluslararası itibarını koruması için bir fırsat olabilir. Ayrıca, Bahreyn ile Sırbistan arasındaki gerilim, Türkiye'nin Körfez ülkeleriyle ilişkilerinde yeni bir denge unsuru yaratabilir. Türk dış politikası, benzer davalarda insan hakları ile güvenlik arasında denge kurmaya çalışıyor.
