Avrupa Birliği, uzun süredir tartışmalı olan göç ve iltica politikasında tarihi bir reforma imza attı. Yeni kabul edilen Göç ve İltica Paktı, on yıllardır Avrupa sığınma hukukundaki en kapsamlı değişiklik olarak nitelendiriliyor. Pakt, özellikle 2015 yılında yaşanan büyük göç dalgasının ardından derinleşen siyasi krizi sona erdirmeyi hedefliyor. Yeni düzenleme, sınır kontrollerinin sıkılaştırılması, iltica başvurularının hızlandırılması ve üye ülkeler arasında sorumluluğun daha adil dağıtılması gibi unsurları içeriyor. Ancak eleştirmenler, paktın 'Avrupa Kalesi' anlayışını pekiştirdiğini ve sığınmacıların haklarını kısıtladığını savunuyor.
Göç ve İltica Paktı'nın ana hatları
Pakt, Avrupa Komisyonu tarafından Eylül 2020'de önerilmiş ve iki yılı aşkın süren müzakerelerin ardından Nisan 2024'te Avrupa Parlamentosu'nda kabul edilmiştir. Düzenleme, özellikle sınır geçişlerinde hızlı tarama prosedürleri getiriyor. Güvenli ülkelerden gelen başvuruların sınırda 12 hafta içinde sonuçlandırılması öngörülüyor. Ayrıca, üye ülkelerin 'zorunlu dayanışma' mekanizması kapsamında her yıl belirli sayıda sığınmacıyı kabul etmesi veya kabul etmeyenlerin mali katkı sağlaması gerekiyor. Bununla birlikte, sığınmacıların ilk girdikleri ülkeye kayıt yaptırma zorunluluğu devam ediyor. Pakt, üçüncü ülkelerle geri kabul anlaşmalarının hızlandırılmasını da öngörüyor. Uzmanlara göre bu düzenleme, Avrupa sınırlarının dışarıya karşı daha da kapanmasına yol açabilir.
Küresel ve bölgesel boyut
Yeni pakt, sadece AB içinde değil, göç rotaları üzerindeki ülkelerde de yankı buldu. Özellikle Akdeniz üzerinden gelen düzensiz göçü engellemeyi amaçlayan bu politikalar, Libya, Tunus ve Türkiye gibi ülkelerle işbirliğini derinleştirecek. Ancak insan hakları örgütleri, sığınmacıların Libya gibi güvenli olmayan ülkelere geri gönderilmesinin endişe verici olduğunu belirtiyor. Pakt, aynı zamanda AB'nin dış sınırlarının korunması için Frontex'in yetkilerini genişletiyor. Bu, Avrupa'nın göçmen karşıtı söyleminin kurumsallaştığı yönünde yorumlanıyor. Diğer yandan, paktın başarılı olması halinde diğer bölgeler için de model oluşturabileceği düşünülüyor. Ancak uygulamanın nasıl olacağı, özellikle Doğu Avrupa ülkelerinin muhalefeti nedeniyle belirsizliğini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin yeni göç paktı, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir gelişmedir. Türkiye, 2016 tarihli AB-Türkiye mutabakatı kapsamında mülteci krizi yönetiminde kilit bir rol oynamıştır. Yeni pakt, geri kabul anlaşmalarını daha da önemli hale getirecek ve Ankara'nın bu konuda elini güçlendirebilir. Öte yandan, Türkiye'nin Suriyeli mültecilerin geri gönderilmesi gibi talepleri AB ile yeni bir müzakere zemini bulabilir. Ancak paktın sınır güvenliği odaklı yapısı, Türkiye'nin Batı'ya yönelik düzensiz göçü engelleme taahhüdünü yeniden gündeme taşıyabilir. Güvenlik ve ekonomik boyutlarıyla bu gelişme, Türk dış politikasında AB ile ilişkilerin seyrini etkileyebilir.
