Avrupa Birliği'nin iklim değişikliğiyle mücadelede amiral gemisi olarak görülen Emisyon Ticaret Sistemi'nin (ETS), sanayi sektörü için beklenen faydayı sağlamadığı ortaya çıktı. Uzmanlar, mevcut sistemin karbon fiyatlandırmasının sanayi rekabetçiliğini olumsuz etkilediğini ve aslında ekonomik güvenliği zayıflattığını belirtiyor. Sistemin yeniden yapılandırılması gerektiği vurgulanırken, aksi takdirde Avrupa'nın iklim hedefleriyle sanayi politikası arasında derin bir çelişki oluşacağı uyarısı yapılıyor.
Gelişmenin Arka Planı: ETS'nin Sanayiye Etkisi
Avrupa Birliği'nin 2005 yılında uygulamaya koyduğu Emisyon Ticaret Sistemi, karbon emisyonlarını sınırlandırmak ve zamanla azaltmak için tasarlanmıştı. Sistem, belirli bir emisyon üst sınırı belirleyerek bu sınırın altında kalan işletmelere karbon kredisi satın alma veya satma imkanı tanıyor. Ancak son yıllarda özellikle enerji yoğun sanayiler (çimento, çelik, kimya) için sistemin maliyeti giderek artarken, emisyon azaltımında beklenen hızlı iyileşme sağlanamadı.
Brüksel merkezli bir düşünce kuruluşunun raporuna göre, ETS'nin sanayi sektöründeki etkinliği %15'in altına düştü. Çünkü düşük karbon fiyatları, şirketlerin temiz teknolojilere yatırım yapma motivasyonunu azaltıyor. Öte yandan, yüksek fiyatlar ise üretim maliyetlerini artırarak Avrupalı firmaların küresel rekabette geri kalmasına neden oluyor. Bu durum, Avrupa'nın karbon sızıntısı olarak adlandırılan bir riske maruz kalmasına yol açıyor: şirketler üretimlerini karbon düzenlemesi daha gevşek olan ülkelere kaydırıyor.
Avrupa Komisyonu, ETS'nin dördüncü aşamasında (2021-2030) emisyon azaltım hedefini %62'ye çıkarmayı planlasa da, mevcut mekanizmanın sanayiye uyumu tartışma konusu. Sektör temsilcileri, sistemin daha esnek hale getirilmesini ve karbon sınırı düzenlemesi (CBAM) gibi tamamlayıcı politikaların güçlendirilmesini talep ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İklim ile Sanayi Politikası Çelişkisi
ETS'nin yarattığı çelişki, yalnızca Avrupa'yı değil, küresel iklim politikalarını da etkiliyor. Bir yandan Avrupa Yeşil Mutabakatı karbon nötr bir ekonomi vizyonu sunarken, diğer yandan sanayisizleşme riski taşıyan bir maliyet yapısı ortaya çıkıyor. Örneğin, Alman çelik devleri, karbon maliyetlerinin yıllık 2 milyar avroyu bulduğunu ve bu maliyetin Çin'deki rakiplerine göre %30 daha yüksek olduğunu belirtiyor.
Bu durum, AB'nin iklim liderliği iddiasını zayıflatıyor. Dünya Bankası verilerine göre, küresel karbon fiyatlandırma gelirleri 2023'te 100 milyar doları aşarken, bu gelirlerin büyük kısmı vergi indirimleri veya sosyal transferler yerine genel bütçeye aktarılıyor. Uzmanlar, ETS'nin sanayiye yönelik daha hedefli bir destek mekanizmasıyla reforme edilmesi gerektiğini savunuyor. Aksi takdirde, Avrupa'nın iklim hedefleri ulaşılamaz hale gelirken, ekonomik güvenlik de tehdit altına girecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB ile ilişkileri sürdüren ve Gümrük Birliği anlaşmasına bağlı olan Türkiye, ETS'nin reforme edilmesinden doğrudan etkilenecek. Türkiye'nin karbon yoğun sektörleri, özellikle demir-çelik ve çimento, AB'ye ihracatta karbon sınırı düzenlemesi (CBAM) ile karşı karşıya. Eğer AB, ETS'yi sanayi dostu bir şekilde yeniden yapılandıramazsa, Türk ihracatçıları ek maliyetlerle rekabet gücünü kaybedebilir. Öte yandan, Türkiye'nin kendi ulusal emisyon ticaret sistemini kurma çabaları, AB standardına uyum için bir fırsat olabilir. Bu süreçte Türkiye'nin, sanayisini koruyacak ve yeşil dönüşümü destekleyecek bir politika geliştirmesi kritik önem taşıyor.
