Avrupa'yı kavuran tarihi sıcak hava dalgası, Çin yapımı klimalara olan talebi benzeri görülmemiş seviyelere taşıdı. Bu durum, Brüksel'in Pekin ile ticaret dengesini yeniden kurma çabalarını ne kadar zorlu bir görev beklediğini gözler önüne seriyor. Avrupa Birliği (AB) ülkeleri, bir yandan sera gazı emisyonlarını azaltma hedeflerine ulaşmaya çalışırken, diğer yandan hızla ısınan iklim koşullarında vatandaşlarının sağlığını ve konforunu korumak zorunda. Çin ise bu talep sayesinde düşen ihracat rakamlarını toparlama fırsatı buluyor.
Gelişmenin arka planı: Aşırı sıcaklar ve ticaret savaşları
2024 yazı, Avrupa'da sıcaklık rekorlarının kırıldığı bir dönem olarak kayıtlara geçti. İspanya, İtalya, Yunanistan ve Fransa'da termometreler 45 santigrat dereceyi gördü. Bu aşırı hava koşulları, klimalara olan talebi patlattı. Avrupa evlerinde klima sahipliği hala ABD ve Japonya'nın oldukça gerisinde; AB ülkelerinde hanelerin yalnızca yüzde 20'sinde klima bulunuyor. Talep artışını karşılayacak yeterli Avrupa üretimi olmadığı için ithalat Çin'e yöneldi.
AB istatistik kurumu Eurostat verilerine göre, 2024'ün ilk yarısında Çin'den yapılan klima ithalatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 40 arttı. Bu artış, AB'nin Çin'e karşı açtığı anti-damping soruşturmalarına ve ek gümrük vergilerine rağmen gerçekleşiyor. Brüksel, Çin'in aşırı kapasiteyle düşük fiyata ürettiği malların Avrupa pazarını bozduğunu savunuyor. Özellikle elektrikli araç, güneş paneli ve çelik sektörlerinde benzer sorunlar yaşanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Yeşil dönüşüm hedefleriyle çelişki
Klima talebindeki patlama, AB'nin Yeşil Mutabakat hedefleriyle doğrudan çelişiyor. Klimalar enerji tüketimini ve sera gazı emisyonlarını artırırken, soğutma sistemlerinde kullanılan bazı gazlar da ozon tabakasına zarar veriyor. Uzmanlar, Avrupa'nın iklim değişikliğiyle mücadele ederken bir yandan da iklim krizine katkıda bulunan çözümlere yöneldiğine dikkat çekiyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel soğutma talebinin 2025 yılına kadar üç katına çıkacağını öngörüyor.
Çin ise bu alandaki hakimiyetini pekiştiriyor. Dünyadaki klimaların yüzde 80'inden fazlası Çin'de üretiliyor. AB'nin Çin'e bağımlılığını azaltmak için başlattığı "stratejik özerklik" politikası, iklim krizinin acil talepleri karşısında sekteye uğruyor. Brüksel, bir yanda ticaret dengesini düzeltmek için Çin'e karşı daha sert önlemler almayı tartışırken, diğer yanda vatandaşlarının sağlığı için Çin mallarına mecbur kalıyor. Bu ikilem, Avrupa'nın yeşil dönüşüm yolculuğunda karşılaştığı en somut çelişkilerden biri olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından hem fırsat hem de risk barındırıyor. AB'nin Çin'e olan bağımlılığını azaltma çabaları, Türkiye gibi üretim kapasitesi yüksek ülkeler için yeni pazar fırsatları yaratabilir. Türk klima üreticileri, AB standartlarına uygun ürünleriyle Avrupa pazarında daha fazla pay alabilir. Ancak Türkiye de iklim krizinin etkilerini yoğun şekilde hisseden bir ülke; artan sıcaklıklar enerji tüketimini ve soğutma ihtiyacını artırıyor. Türkiye'nin hem yeşil dönüşüm hedeflerine sadık kalması hem de artan soğutma talebini karşılaması için enerji verimliliği yüksek teknolojilere yatırım yapması gerekiyor. Aksi halde Türkiye, tıpkı AB gibi iklim kriziyle mücadele ile ekonomik gerçeklikler arasında sıkışma riskiyle karşı karşıya kalabilir.
