Gazze, İran ve Lübnan'da ateşkesler yürürlükteyken saldırılar neden devam ediyor? Uluslararası hukuk, ateşkesleri bağlayıcı kılan kurallar öngörse de, bu kuralların ihlal edilmesi durumunda kimin devreye girdiği sorusu önem kazanıyor. Üç farklı uzman, ateşkeslerin hukuki temelini, uygulama mekanizmalarını ve ihlallerin neden cezasız kaldığını açıklıyor.
Gelişmenin arka planı
Uluslararası insancıl hukuk, ateşkesleri geçici veya kalıcı çatışma durdurma anlaşmaları olarak tanımlar. Ancak ateşkes, silahlı çatışmayı sona erdirmez; tarafların belirli bir süre veya koşullar altında saldırılardan kaçınmayı taahhüt etmesidir. Örneğin, Gazze'de 2023 yılında varılan ateşkes, İsrail ve Hamas arasında belirli bir süre için saldırıların durdurulmasını öngörüyordu. Ancak anlaşmanın hemen ardından taraflar birbirlerini ihlalle suçladı ve saldırılar yeniden başladı. Benzer şekilde, İran ve Lübnan'daki Hizbullah arasında zaman zaman gündeme gelen ateşkesler de kısa ömürlü oldu.
Ateşkeslerin uygulanması, genellikle Birleşmiş Milletler (BM) veya bölgesel örgütler gibi üçüncü tarafların denetimine bağlıdır. Ancak bu denetim mekanizmaları çoğu zaman yetersiz kalmaktadır. BM Barış Gücü misyonları, ateşkesi izlemek için görevlendirilse de, tarafların iş birliği olmadan etkili olamaz. Ayrıca, ateşkes ihlalleri için bağlayıcı yaptırım mekanizması bulunmamaktadır. Bu durum, tarafların anlaşmalara uymasını zorlaştırmaktadır.
Bölgesel veya küresel boyut
Ateşkeslerin sürekli ihlal edilmesi, sadece bölgesel değil, küresel güvenliği de tehdit etmektedir. Gazze'deki çatışmalar, İsrail-Filistin sorununu derinleştirirken, Lübnan'da Hizbullah-İsrail arasındaki gerilim, İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırmaktadır. İran'ın nükleer programı ve İsrail'in bu programa yönelik saldırı tehditleri, ateşkesleri daha da kırılgan hale getirmektedir. Uluslararası toplum, ateşkeslerin başarısız olması halinde daha geniş çaplı savaş riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Ateşkeslerin uygulanması için güçlü bir siyasi irade ve bağlayıcı bir uluslararası mekanizma gerekmektedir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yakın coğrafyasındaki ateşkeslerin ihlal edilmesinden doğrudan etkilenmektedir. Gazze'deki çatışmalar, Türkiye'nin Filistin politikasını etkilerken, İran ve Lübnan'daki istikrarsızlık, Türkiye'nin bölgesel güvenliğini tehdit etmektedir. Türkiye, BM ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi platformlarda ateşkeslerin uygulanması için diplomatik girişimlerde bulunmaktadır. Ancak bu çabaların başarıya ulaşması, uluslararası toplumun ortak hareket etmesine bağlıdır. Türkiye, kendi sınır güvenliğini korumak ve bölgede kalıcı barışı sağlamak için ateşkeslerin etkin bir şekilde uygulanmasını savunmaktadır.
