Kanada, altı ay önce vatandaşlık kapsamını genişleten yeni bir düzenlemeyle, Kanadalı atalara sahip kişilere ülkeyle bağlarını kanıtlamaları halinde vatandaşlık yolunu açtı. Bu değişiklik, özellikle yurt dışında doğan Kanadalıların çocukları ve torunları için büyük bir fırsat sunuyor. Ancak başvuru süreci, aile bağlarını kanıtlamak için arşiv kayıtlarına erişimi zorunlu kılıyor. Son aylarda Kanada Ulusal Arşivi'ne yapılan başvurularda patlama yaşanırken, yetkililer belge taleplerini karşılamakta zorlanıyor.
Genişletilmiş Vatandaşlık Kapsamı Ne Anlama Geliyor?
Kanada hükümeti, 19 Haziran 2024'te yürürlüğe giren yasa değişikliğiyle, Kanadalı ebeveynlerin yurt dışında doğan çocuklarına otomatik vatandaşlık hakkı tanıdı. Daha önce sadece Kanada'da doğanlara veya vatandaş ebeveynlerin Kanada'da doğan çocuklarına verilen bu hak, şimdi ikinci kuşak yurt dışı doğumluları da kapsıyor. Yani, Kanadalı bir büyükanne/büyükbabanız varsa ve ebeveyniniz yurt dışında doğmuşsa, siz de vatandaşlık başvurusu yapabiliyorsunuz. Ancak başvuru için büyükanne/büyükbabanın Kanada'da doğduğunu veya Kanada vatandaşı olduğunu kanıtlayan belgeler gerekiyor. Bu da binlerce kişinin arşiv kayıtlarına yönelmesine neden oldu.
Kanada Göçmenlik Bakanlığı'na göre, bu değişiklikten potansiyel olarak yüz binlerce kişi yararlanabilir. Ancak başvuru sürecinin ilk adımı olan belge temini, birçok başvuru sahibi için zorlu bir süreç. Kanada Ulusal Arşivi, 2024 yılının son çeyreğinde bir önceki yıla göre %300 oranında artan belge talebiyle karşı karşıya. Özellikle 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl başlarına ait doğum, evlilik ve ölüm kayıtları yoğun talep görüyor.
Arşivlerdeki Yoğunluk ve Başvuru Süreci
Kanada Ulusal Arşivi, bu artan talebi karşılayabilmek için dijitalleştirme çalışmalarını hızlandırdı. Ancak tüm kayıtlar henüz dijital ortama aktarılmış değil. Özellikle küçük kasaba ve kırsal bölgelere ait eski kayıtlar fiziksel olarak saklanıyor ve bu belgelere erişim haftalar sürebiliyor. Başvuru sahiplerinin, Kanada vatandaşı olduğu düşünülen atalarının adını, doğum tarihini ve mümkünse Kanada'daki yerleşim yerini bilmeleri gerekiyor. Eksik veya hatalı bilgiler süreci uzatıyor. Uzmanlar, belgelerin orijinal kopyalarının tercüme edilmiş ve noter onaylı olarak sunulması gerektiğini hatırlatıyor. Başvuru ücretleri ise 630 Kanada dolarından başlıyor ve işlem süresi 12 ila 18 ay arasında değişiyor.
Öte yandan, Kanada'da yaşayan ancak yurt dışında doğmuş olan binlerce kişi de bu değişiklikten etkilenmiş durumda. Örneğin, 2009'dan önce yurt dışında doğan Kanadalıların çocukları daha önce vatandaşlık alamıyordu. Yeni yasayla bu kişiler de vatandaşlık başvurusu yapabiliyor. BBC tarafından görüşülen uzmanlar, bu düzenlemenin Kanada'nın çok kültürlü yapısını güçlendireceğini ve diaspora ile bağları artıracağını belirtiyor.
Küresel Etkileri ve Diğer Ülkelere Örnek Olması
Kanada'nın bu adımı, benzer vatandaşlık düzenlemeleri olan İrlanda, İtalya ve Macaristan gibi ülkelerin uygulamalarına benzerlik gösteriyor. Özellikle İrlanda, büyükanne/büyükbaba üzerinden vatandaşlık hakkını uzun süredir tanıyor. Kanada'nın bu genişlemesi, diğer göçmen ülkeleri için de bir model oluşturabilir. Ancak bazı eleştirmenler, bu tür düzenlemelerin vatandaşlık kavramını sulandırdığını ve ülkeyle gerçek bağı olmayan kişilere hak verdiğini savunuyor. Buna karşılık, Kanada hükümeti, vatandaşlık başvurularında sıkı denetim yapılacağını ve sahte belge kullanımının tespit edilmesi halinde başvurunun reddedileceğini açıkladı.
Küresel ölçekte bakıldığında, bu düzenleme özellikle ABD, Birleşik Krallık ve Avustralya gibi Kanada'ya yoğun göç vermiş ülkelerde yaşayan binlerce kişiyi ilgilendiriyor. Ayrıca, Kanada'nın nüfusunu artırma ve iş gücü açığını kapatma hedefleriyle de örtüşen bu politika, ülkeye yeni bir göç dalgası getirebilir. Uzmanlar, başvuru sayısının önümüzdeki yıllarda daha da artacağını tahmin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kanada'nın bu düzenlemesi Türkiye'de yaşayanlar için doğrudan bir etki yaratmasa da, Türk diasporası açısından dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye'den Kanada'ya göç eden binlerce kişinin çocukları ve torunları, bu düzenlemeden yararlanarak Kanada vatandaşlığına başvurabilir. Ancak Türkiye'nin kendi vatandaşlık politikaları açısından örnek teşkil etmesi zor; çünkü Türkiye, soy bağına dayalı vatandaşlık konusunda daha sınırlı bir yaklaşım benimsiyor. Yine de, küresel vatandaşlık eğilimlerinin arttığı bir dönemde, Kanada'nın bu adımı uluslararası hukuk ve göç politikaları açısından dikkatle izlenmeli.
