Hollandalı çip üretim ekipmanları üreticisi ASML, yapay zeka (AI) uygulamalarındaki hızlı büyümenin çip talebini artırmasıyla birlikte 2025 yılı finansal beklentilerini yukarı yönlü revize etti. Şirket, özellikle en gelişmiş aşırı ultraviyole (EUV) litografi makinelerine olan talebin beklenenden daha güçlü olduğunu belirterek, bu ürünlerin üretim kapasitesini artıracağını açıkladı. ASML CEO'su Peter Wennink, yaptığı açıklamada, "Yapay zeka devrimi, çip endüstrisinde benzeri görülmemiş bir talep dalgası yaratıyor. Müşterilerimiz, en karmaşık çipleri üretebilmek için en ileri teknolojiye sahip ekipmanlarımıza yöneliyor" dedi.
Gelişmenin arka planı
ASML, dünyadaki en gelişmiş yarı iletken üretim ekipmanlarını üreten tek şirket olarak biliniyor. Özellikle EUV litografi makineleri, 7 nanometre ve daha küçük boyutlardaki çiplerin üretiminde kritik bir rol oynuyor. Bu makineler, yapay zeka, yüksek performanslı bilgi işlem ve gelişmiş mobil cihazlar gibi alanlarda kullanılan en modern çiplerin üretimi için vazgeçilmez. Şirket, 2025 yılı için satış beklentisini 30-35 milyar eurodan 35-40 milyar euroya çıkarırken, net kar marjı beklentisini de yüzde 50'nin üzerine revize etti. ASML'nin bu hamlesi, küresel çip endüstrisindeki döngüsel talep artışının ötesinde, yapay zekanın yarattığı yapısal bir dönüşümün sinyali olarak yorumlanıyor. Şirket, 2024 yılında toplam 30 milyar euro gelir elde ederken, 2025 yılı için sipariş defterindeki büyüme dikkat çekiyor.
Özellikle TSMC, Samsung ve Intel gibi büyük çip üreticileri, yapay zeka işlemcilerine olan talebi karşılamak için kapasitelerini artırma yarışına girdi. Bu durum, ASML'nin EUV makinelerine olan talebi patlattı. ASML, bu yıl 60 adet EUV makinesi teslim etmeyi planlarken, 2025 yılında bu sayının 70-80 adede çıkacağını öngörüyor. Şirket ayrıca, bir sonraki nesil yüksek açıklıklı (High-NA) EUV makinelerinin üretimine de hız verdi. Bu makineler, 2 nanometre ve altındaki çiplerin üretiminde kullanılacak ve sektörde devrim yaratması bekleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ASML'nin artan talebi karşılama çabaları, küresel çip tedarik zincirindeki jeopolitik gerilimlerin gölgesinde gerçekleşiyor. Şirket, Çin'e yönelik ABD liderliğindeki ihracat kısıtlamaları nedeniyle en gelişmiş makinelerini Çinli müşterilere satamıyor. Ancak ASML, Çin'deki daha düşük teknolojili çip üreticilerine yönelik satışlarını sürdürüyor. Çin, ASML'nin 2024 yılı ilk çeyrek gelirlerinde yüzde 30'luk bir paya sahipken, bu oranın ABD ve Avrupa'daki sıkılaşan kontrollerle birlikte düşmesi bekleniyor. Öte yandan, ABD ve Avrupa, kendi çip üretim kapasitelerini artırmak için büyük teşvikler sunuyor. ABD'nin CHIPS Yasası ve Avrupa'nın Çip Yasası, ASML'nin makinelerine olan talebi daha da yukarı çekecek. Bu bağlamda, ASML'nin kapasite artırımı, sadece şirketin kârlılığı için değil, aynı zamanda Batılı ülkelerin Çin'e olan bağımlılığı azaltma hedefleri açısından da kritik önemde. Ancak ASML'nin kapasite artırımı için gerekli olan nitelikli iş gücü ve tedarik zinciri sorunları, bu planların uygulanmasını zorlaştırabilir. Şirket, 2025 yılına kadar 10.000 yeni çalışan almayı hedefliyor, ancak Avrupa'daki iş gücü sıkıntısı büyük bir engel olarak duruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, çip üretiminde doğrudan bir aktör olmasa da, küresel çip tedarik zincirindeki gelişmeler ülke ekonomisi için kritik. ASML'nin kapasite artışı, çip fiyatlarının istikrara kavuşmasına ve otomotiv, beyaz eşya, savunma sanayii gibi çip yoğun sektörlerde arz sıkıntısının hafiflemesine katkı sağlayabilir. Öte yandan, Çin'e yönelik kısıtlamalar nedeniyle Çin'den Avrupa'ya kayan çip yatırımları, Türkiye'nin lojistik avantajı sayesinde ülkemize dolaylı yatırım fırsatları yaratabilir. Ancak Türkiye'nin yerli çip üretimi konusundaki çabaları (örneğin TÜBİTAK'ın projeleri) bu teknolojik sıçramanın gerisinde kalıyor. ASML gibi firmaların ürettiği ileri makinelere erişim olmadan, Türkiye'nin yüksek katma değerli çip üretiminde söz sahibi olması zor görünüyor. Bu nedenle, kısa vadede bu gelişme Türkiye'ye doğrudan yansımasa da, uzun vadede küresel çip tedarik zincirindeki dönüşümün takip edilmesi gerekiyor.
