Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'nin (ASEAN) üst düzey diplomatları, İran ile ABD arasındaki artan gerilimin bölgesel yansımalarını ele almak üzere bir araya geliyor. Tayland'ın başkenti Bangkok'ta düzenlenen toplantıda, başta Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik tartışmaları olmak üzere, Asya-Pasifik güvenlik mimarisini ilgilendiren kritik konular masaya yatırılacak. Yaklaşık 10 yıldır süren müzakerelere rağmen henüz sonuçlandırılamayan Güney Çin Denizi'ne ilişkin davranış kuralları (COC) metni de gündemin öncelikli maddeleri arasında yer alıyor.
Gelişmenin arka planı
ASEAN'ın 10 üyesi, her yıl düzenli olarak bir araya gelen dışişleri bakanları aracılığıyla bölgesel istikrarı sağlamaya çalışıyor. Bu yılki toplantının en belirleyici unsuru, ABD'nin İran'ın üst düzey askeri komutanı Kasım Süleymani'yi öldürmesiyle tırmanan ve petrolden lojistiğe kadar geniş bir yelpazede etkileri hissedilen İran-ABD gerilimi oldu. ASEAN ülkeleri, enerji ihtiyaçlarının büyük bölümünü Orta Doğu'dan karşıladığı için bu gerilimden doğrudan etkileniyor. Hindistan ve Çin'in yanı sıra Japonya ve Güney Kore gibi büyük Asya ekonomilerinin de enerji tedariki konusunda endişeleri bulunuyor.
Bangkok toplantısında ayrıca, Kuzey Kore'nin nükleer silahlardan arındırılması sürecindeki son durum, Myanmar'daki Rohingya krizi ve ticaret savaşlarının bölge ekonomilerine etkisi gibi konuların da ele alınması bekleniyor. ASEAN, bu yıl içinde imzalanması planlanan Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) anlaşmasına da ivme kazandırmaya çalışıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Güney Çin Denizi, dünya deniz ticaretinin üçte birinden fazlasının geçtiği stratejik bir su yolu. Çin, Tayvan, Vietnam, Filipinler, Malezya ve Brunei arasındaki egemenlik anlaşmazlıkları, bölgede sık sık gerginliğe yol açıyor. ASEAN ve Çin, 2013'ten bu yana COC müzakerelerini yürütüyor, ancak taraflar arasındaki güven eksikliği ve Çin'in iddialarını askeri varlıkla pekiştirme çabaları süreci yavaşlatıyor.
İran-ABD gerilimi ise bölge ülkelerini, büyük güçler arasındaki rekabetin ortasında kalmamak için dengeli bir diplomasi yürütmeye zorluyor. ABD'nin en büyük müttefiki olan Singapur ve Filipinler gibi ülkeler, bir yandan da Çin'le ekonomik bağlarını korumaya çalışıyor. Malezya ve Endonezya gibi Müslüman çoğunluğa sahip ülkeler ise İran'la olan ilişkilerini gözden geçiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, doğrudan ASEAN üyesi olmasa da, bölgeyle ekonomik ve diplomatik bağları giderek güçleniyor. ASEAN ülkeleri, Türkiye'nin Asya'ya açılım politikasının önemli bir ayağını oluşturuyor. Güney Çin Denizi'ndeki gerilimler, küresel tedarik zincirlerini ve enerji fiyatlarını etkileyebileceği için Türkiye ekonomisini de dolaylı olarak ilgilendiriyor. Ayrıca, Türkiye'nin İran'la olan komşuluğu ve ABD'yle yaşadığı stratejik anlaşmazlıklar göz önüne alındığında, ASEAN'ın bu krizde izleyeceği ara bulucu rolü, Ankara'nın da benzer bir yaklaşım benimsemesine ışık tutabilir. Türkiye, bölgesel istikrarın sağlanması için ASEAN'la işbirliğini artırmayı değerlendirebilir.
