Lüksemburg merkezli çelik devi ArcelorMittal SA, Ukrayna hükümetine ülkedeki çelik operasyonlarını bir dizi füze saldırısının ardından güvenli bir şekilde yeniden başlatamayacağını bildirdi. Şirket, savaşın yarattığı güvenlik riskleri nedeniyle üretimi askıya alma kararını sürdürüyor. Bu karar, Ukrayna'nın zaten kırılgan olan ekonomisi ve küresel çelik tedarik zincirleri açısından önemli sonuçlar doğuracak.
Operasyonların Askıya Alınmasının Arka Planı
ArcelorMittal, Ukrayna'nın en büyük çelik üreticilerinden biri ve ülkenin en büyük yabancı yatırımcılarından. Şirketin Ukrayna'daki ana tesisi, ülkenin güneydoğusundaki Zaporizhzhia bölgesinde bulunan Kryvyi Rih'deki tesis. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgali başladığından bu yana bölge, sık sık füze ve insansız hava aracı saldırılarına maruz kalıyor. Son haftalarda artan saldırılar, sivil altyapının yanı sıra sanayi tesislerini de hedef alıyor.
Şirket sözcüsü, "Çalışanlarımızın güvenliği her şeyin üstünde. Mevcut koşullarda operasyonlarımızı yeniden başlatmak sorumsuzluk olur" açıklamasında bulundu. ArcelorMittal, savaşın başlangıcından bu yana üretimini kademeli olarak azaltmış, zaman zaman tamamen durdurmuştu. Şimdi ise kalıcı bir durma söz konusu.
Ukrayna hükümeti, savaşın yaralarını sarmak ve ekonomiyi canlandırmak için yabancı yatırımcıları ülkeye çekmeye çalışıyor. Ancak güvenlik endişeleri, bu çabaları sekteye uğratıyor. ArcelorMittal'in kararı, diğer yabancı şirketler için de caydırıcı bir emsal oluşturabilir.
Küresel Çelik Piyasalarına Etkisi
Ukrayna, savaş öncesinde dünyanın önde gelen çelik ihracatçılarından biriydi. Ülkenin çelik üretimi, 2021'de yaklaşık 21 milyon tondu. Savaşın başlamasıyla bu rakam büyük ölçüde düştü. ArcelorMittal'in üretimi durdurması, küresel çelik arzında ek bir daralma yaratacak. Özellikle Avrupa Birliği ülkeleri, Ukrayna'dan yapılan çelik ithalatına bağımlıydı. Şimdi bu ülkeler alternatif kaynaklara yönelecek, bu da fiyatları yukarı çekebilir.
Çelik fiyatları, Covid-19 sonrası toparlanma ve ardından Rusya-Ukrayna savaşıyla dalgalı bir seyir izledi. 2022'de rekor seviyelere ulaşan fiyatlar, 2023'te bir miktar geriledi. Ancak yeni arz kesintileri, fiyatları yeniden yükseltebilir. ArcelorMittal'in kararı, piyasalarda arz endişelerini artırabilir.
Şirket, Ukrayna dışındaki operasyonlarını sürdürüyor. Avrupa, Asya ve Amerika kıtalarında tesisleri bulunan ArcelorMittal, küresel çelik üretiminin yaklaşık %5'ini gerçekleştiriyor. Ukrayna'daki kayıplar, şirketin toplam üretiminde küçük bir paya sahip olsa da, stratejik önemi büyük. ArcelorMittal, Ukrayna'nın yeniden inşasında rol almak istiyordu, ancak mevcut koşullar bunu engelliyor.
Ukrayna Ekonomisi ve Yeniden İnşa Süreci
Ukrayna ekonomisi, savaşın yıkıcı etkileriyle boğuşuyor. Dünya Bankası tahminlerine göre, ülkenin GSYİH'si 2022'de %29,1 daraldı. 2023'te kısmi bir toparlanma yaşansa da, savaşın uzaması belirsizliği artırıyor. Çelik sektörü, Ukrayna'nın ihracat gelirlerinde önemli bir yer tutuyordu. Ülke, çelik ihracatından yılda milyarlarca dolar gelir elde ediyordu. Bu gelirin kesilmesi, Ukrayna'nın savaş çabalarını finanse etmesini zorlaştırıyor.
Ukrayna hükümeti, savaş sonrası yeniden inşa için 400 milyar dolardan fazla kaynağa ihtiyaç duyulacağını belirtiyor. Çelik, inşaat sektörünün temel girdisi. ArcelorMittal gibi büyük üreticilerin üretimi durdurması, yeniden inşa sürecini yavaşlatabilir. Ukrayna, kendi çelik üretimini canlandırmak için çeşitli teşvikler sunmayı planlıyor, ancak güvenlik sorunu çözülmeden bunun pek mümkün olmadığı görülüyor.
Öte yandan, Ukrayna'nın çelik ihracatı, küresel piyasalarda Rus çeliğine alternatif olarak görülüyordu. Batılı ülkeler, Rus çeliğine yaptırım uygularken, Ukrayna çeliğine yönelmişti. Ancak şimdi bu kaynak da kuruyor. Bu durum, çelik ithalatçısı ülkeler için zorluklar yaratacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ArcelorMittal'in Ukrayna operasyonlarını durdurması, Türkiye'nin çelik sektörü ve genel ekonomi politikaları açısından dolaylı ama önemli sonuçlar doğurabilir. Ukrayna, Türkiye'nin önemli bir ticaret ortağı ve çelik ithalatında önemli bir kaynak. Ukrayna'dan çelik arzının kesilmesi, Türk çelik üreticileri için hammadde temininde zorluk yaratabilir ve maliyetleri artırabilir. Öte yandan, küresel çelik arzındaki daralma, Türk çelik ihracatçıları için yeni pazarlar açabilir. Türkiye, savaşın başından bu yana Ukrayna ve Rusya arasında dengeli bir politika izliyor. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgesel ekonomik istikrar ve yeniden inşa sürecindeki rolünü daha da önemli hale getiriyor. Ayrıca, enerji ve inşaat maliyetlerindeki olası artışlar, Türkiye'nin enflasyonla mücadelesini zorlaştırabilir.
