Arap Birliği'nin, İsrail'in Gazze'de devam eden askeri operasyonları ve uluslararası hukukun birçok maddesini ihlal eden eylemleri karşısında etkisiz kalması, bölgesel ve küresel kamuoyunda büyük bir hayal kırıklığı yarattı. Örgütün, İsrail'in sivillere yönelik saldırılarını durdurma ve iki devletli çözümü canlandırma gibi temel hedeflerinde neden başarısız olduğu sorusu, analistler ve diplomatlar arasında yoğun şekilde tartışılıyor. Arap Ligi'nin bu zaafiyeti, üye devletlerin İsrail ile ilişkilerindeki karmaşık dinamikler, ABD ve Batı'ya bağımlılık ile İran eksenli grupların güçlenmesinden duyulan endişeler gibi bir dizi faktörden kaynaklanıyor.
Arap Hükümetlerinin İkilemi: Bağımlılık ve Rejim Güvenliği
Arap Ligi üyesi ülkelerin büyük bir kısmı, ekonomik ve askeri açıdan ABD ve Batılı güçlere bağımlı bir konumda bulunuyor. Bu bağımlılık, İsrail'e karşı güçlü bir duruş sergilemelerini ve Filistin davasını etkin şekilde savunmalarını engelliyor. Özellikle Körfez ülkeleri, petrol gelirlerinin büyük bölümünü ABD doları üzerinden elde ediyor ve güvenlik garantileri için Washington'a güveniyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Fas gibi ülkeler, İbrahim Anlaşmaları kapsamında İsrail ile ilişkilerini normalleştirme yoluna giderken, Filistin meselesini ikinci plana attılar. Bu durum, Arap Ligi içinde Filistin'e verilen desteğin sembolik düzeyde kalmasına yol açtı.
Rejim güvenliği de Arap hükümetlerinin Filistin politikalarını belirleyen bir diğer önemli faktör. Birçok Arap lider, iç kamuoyunun Filistin'e olan güçlü sempatisine rağmen, İsrail ile açık bir çatışmaya girmenin kendi iktidarlarını tehlikeye atabileceğini düşünüyor. 2011 Arap Baharı sonrası yaşanan siyasi istikrarsızlık ve bölgede güçlenen İslamcı hareketler, Mısır ve Ürdün gibi ülkelerdeki yönetimleri daha temkinli hale getirdi. Bu ülkeler, İsrail ile sınır güvenliği ve enerji iş birliği gibi alanlarda iş birliği yaparken, Filistin meselesini söylem düzeyinde tutmayı tercih ediyor.
Bölgesel Güç Mücadelesi ve İran Etkisi
Arap Ligi üyeleri arasındaki derin bölünmeler, örgütün ortak bir Filistin politikası oluşturmasını zorlaştırıyor. Bir yanda Katar ve Tunus gibi Filistin davasına daha güçlü destek veren ülkeler, diğer yanda Suudi Arabistan ve BAE gibi İsrail ile normalleşme politikası izleyen ülkeler yer alıyor. Bu ayrışma, örgütün en kritik anlarda bile birleşik bir tavır almasını engelliyor.
İran faktörü ise Arap hükümetlerinin Filistin politikasında belki de en belirleyici unsurlardan biri. İran'ın Hamas ve Filistin İslami Cihadı gibi gruplara verdiği destek, birçok Arap ülkesinde endişeyle karşılanıyor. Suudi Arabistan ve BAE başta olmak üzere bazı Arap monarşileri, Filistin direniş gruplarının güçlenmesinin İran'ın bölgesel nüfuzunu artıracağından korkuyor. Bu nedenle, İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına karşı çıkmakla birlikte, Filistinli grupların askeri kanatlarına doğrudan destek vermekten kaçınıyorlar. Mısır ise Gazze sınırındaki güvenlik kaygıları nedeniyle, İsrail ile koordinasyon halinde hareket ediyor ve Hamas'ı zayıflatmayı kendi çıkarına uygun görüyor.
Uluslararası Hukuk ve Arap Ligi'nin Araçsallaştırılması
Arap Ligi'nin Filistin meselesinde kullandığı başlıca araçlar, diplomatik kınamalar ve uluslararası mahkemelere başvurulardan ibaret kalıyor. Örgüt, İsrail'in işgal altındaki topraklarda yürüttüğü yerleşim faaliyetlerini kınayan bildiriler yayınlıyor ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) başvurular yapıyor. Ancak bu girişimler, İsrail'in askeri operasyonlarını durdurmak veya uluslararası toplumda gerçek bir yaptırım mekanizması oluşturmak için yetersiz kalıyor. Arap ülkelerinin bir kısmı, İsrail'e karşı ekonomik yaptırım veya petrol ambargosu gibi daha somut adımlar atılmasına sıcak bakmazken, bu tür adımların ABD ile ilişkilerine zarar vereceğinden veya küresel enerji piyasalarında istikrarsızlığa yol açacağından endişe ediyor. Arap Ligi'nin karar alma süreçlerinde oybirliği aranması, en radikal önlemlerin bile en muhalif üye tarafından veto edilebilmesine olanak tanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin meselesinde ve İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına karşı tutumunda Arap Ligi'nden ayrışan bir pozisyon izliyor. Ankara, İsrail'i sert şekilde eleştirirken, diplomatik girişimlerde bulunuyor ve Filistin yönetimi ile Hamas arasında arabuluculuk yapmaya çalışıyor. Arap Ligi'nin etkisiz kalması, Türkiye'nin bölgede daha aktif bir rol üstlenmesine ve Filistin davasının liderliğini üstlenmeye çalışmasına zemin hazırlıyor. Ancak Türkiye'nin bu çabaları, Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkelerle rekabet halinde olduğu bir ortamda gerçekleşiyor. Arap Ligi'nin zaafiyeti, Türkiye'nin Filistin politikasını daha görünür kılsa da, bölgesel kutuplaşmayı derinleştirme riski taşıyor. Ankara'nın, İsrail'e yönelik baskıyı artırmak için uluslararası platformlarda daha fazla diplomatik girişimde bulunması ve Gazze'ye insani yardımları sürdürmesi bekleniyor. Öte yandan, Arap Ligi'nin mevcut yapısı değişmediği sürece, örgütün Filistin meselesinde etkili olması zor görünüyor ve Türkiye'nin bu boşluğu doldurma çabaları sınırlı kalabilir.
