Eski ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social platformunda yaptığı açıklamayla teknoloji devleri Apple ve Intel'in ABD'de çip tasarımı ve üretimi için iş birliği yapacağını duyurdu. Bu ortaklık, Trump'ın başkanlık döneminde başlattığı 'Amerikan yarı iletken endüstrisini yeniden canlandırma' hedefinin bir parçası olarak görülüyor. Şirketlerin yeni nesil işlemcilerin tasarımı ve üretimi için bir araya gelmesi, özellikle ABD'nin Asya'ya bağımlılığını azaltma çabaları açısından kritik bir adım.
Gelişmenin arka planı
Trump'ın 2024 seçim kampanyası sırasında yaptığı bu duyuru, ABD'nin çip üretiminde kendine yeterlilik hedefini yeniden gündeme taşıdı. Apple, şu anda çiplerini büyük ölçüde Tayvan merkezli TSMC'ye ürettiriyor. Intel ise hem tasarım hem üretim yapabilen az sayıdaki şirketten biri olarak öne çıkıyor. İki şirketin iş birliği, Apple'ın çiplerinin Intel'in tesislerinde üretilmesi anlamına gelebilir. Ancak bu, teknolojik uyumluluk ve üretim kapasitesi açısından önemli zorluklar içeriyor. Intel'in yeni nesil fabrikalarının Apple'ın taleplerini karşılayıp karşılayamayacağı henüz net değil.
Öte yandan, ABD Kongresi'nin 2022'de kabul ettiği CHIPS ve Bilim Yasası kapsamında yarı iletken üretimini teşvik için 52 milyar dolar ayrılmıştı. Bu fonların bir kısmı Intel'in Ohio, Arizona ve Oregon'daki tesislerine aktarılırken, Apple da devlet teşviklerinden yararlanmak için ABD'de üretim yapma taahhüdünde bulunmuştu. Trump'ın duyurusu, bu yasanın uygulamasını hızlandıracak bir adım olarak yorumlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin çip üretimini yerelleştirme çabası, Çin-Tayvan geriliminin arttığı bir dönemde jeopolitik önem taşıyor. Dünyadaki gelişmiş çiplerin %90'ından fazlası Tayvan'da üretiliyor. Bu bağımlılık, olası bir Tayvan krizinde ABD ve müttefiklerini ciddi bir tedarik sıkıntısıyla karşı karşıya bırakabilir. Bu nedenle Apple-Intel ortaklığı, yalnızca ekonomik değil, stratejik bir güvenlik meselesi olarak da görülüyor. Avrupa Birliği de benzer nedenlerle yerel çip üretimini artırmak için Avrupa Çip Yasası'nı yürürlüğe koydu.
Küresel çip endüstrisi, arz talep dengesizliği ve jeopolitik riskler nedeniyle yeniden yapılanıyor. Apple gibi büyük bir alıcının Intel gibi bir üreticiyle iş birliği yapması, diğer teknoloji şirketleri için de emsal teşkil edebilir. Ancak bu iş birliğinin başarılı olması, yüksek verimli ve uygun maliyetli üretim sağlanmasına bağlı. Aksi halde Apple, maliyet avantajı nedeniyle Asya'da üretime devam edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yarı iletken üretiminde henüz büyük bir oyuncu olmasa da, bu gelişme küresel tedarik zincirinin yeniden şekillenmesi açısından önemli. ABD'nin çip üretimini yerelleştirmesi, Asya'ya bağımlı ülkeler için alternatif kaynak anlamına gelebilir. Türkiye'nin savunma sanayii ve otomotiv sektörleri çip tedarikinde dışa bağımlı olduğu için, bu tür bir dönüşüm orta vadede Türkiye'nin de tedarik güvenliğini etkileyebilir. Ayrıca, ABD'de üretilen çiplerin Türkiye'ye ihracatı, mevcut ticaret dengelerini ve teknoloji transferini olumlu ya da olumsuz etkileyebilir.
