Trump yönetimi, Amerika Birleşik Devletleri'nin 250. kuruluş yıldönümü ve Interstate Otoyol Sistemi'nin 70. yılı ile Route 66'nın 100. yılı vesilesiyle ülke çapında bir altyapı seferberliği başlattı. Federal Karayolları İdaresi (FHWA) bu kapsamda 888 hibe sözleşmesi imzalayarak 8,4 milyar dolarlık fon dağıttı. Bu girişim, ülkenin fiziksel altyapısını modernize etmeyi ve ekonomik büyümeyi hızlandırmayı hedefliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Interstate Highway System, 1956'da Başkan Dwight D. Eisenhower döneminde başlatılmış ve ABD'nin ulaşım ağının omurgasını oluşturmuştu. 70 yıl sonra sistemin büyük bir kısmı bakım gerektiriyor; köprülerin %42'si 50 yaşın üzerinde ve birçoğu yapısal olarak yetersiz durumda. Route 66 ise 1926'da açılan ve Chicago'dan Los Angeles'a uzanan efsanevi karayolu olarak Amerikan kültüründe önemli bir yere sahip. Trump yönetimi, bu tarihi dönüm noktalarını kullanarak altyapı yatırımlarını halka anlatmayı ve siyasi destek toplamayı amaçlıyor.
FHWA'nın açıkladığı 8,4 milyar dolarlık hibe, eyalet ve yerel yönetimlere aktarılmak üzere tahsis edildi. Bu fonların büyük kısmı otoyol onarımları, köprü yenilemeleri ve akıllı ulaşım sistemlerine yönlendirilecek. Karayolu Güvenliği Derneği verilerine göre, ABD'de her yıl trafik kazalarında 40 binden fazla kişi hayatını kaybediyor; altyapı iyileştirmelerinin bu sayıyı azaltması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu altyapı hamlesi, sadece ABD içinde değil, küresel ekonomide de yankı buluyor. Büyük ölçekli inşaat projeleri, çimento, çelik ve ağır ekipman talebini artırarak dünya emtia fiyatlarını etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin altyapı yatırımları, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ne karşı bir alternatif olarak algılanıyor. Washington, gelişmekte olan ülkelere kendi modelini sunarak jeopolitik etkisini artırmayı hedefliyor. Ulaştırma Bakanlığı yetkilileri, projenin yabancı yatırımcılara da açık olduğunu ancak ulusal güvenlik önceliklerinin gözetileceğini belirtiyor.
Öte yandan, bu harcama kalemi federal bütçe üzerinde baskı yaratıyor. Kongre Bütçe Ofisi'ne göre ABD bütçe açığı 2024'te 1,9 trilyon dolara ulaştı. Altyapı yatırımlarının vergi gelirleriyle mi yoksa borçlanmayla mı finanse edileceği tartışma konusu. Cumhuriyetçiler özel sektör ortaklıklarını savunurken, Demokratlar kamu harcamalarının artırılmasını istiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin altyapı atılımı, Türkiye için hem fırsat hem de rekabet unsuru taşıyor. Türk inşaat ve mühendislik firmaları, ABD'deki projelerde alt yüklenici olarak yer alabilir; ancak yerli şirketlerin tercih edilmesi ve vize sorunları bu fırsatı sınırlayabilir. Küresel ölçekte, ABD'nin altyapı yatırımları emtia fiyatlarını yukarı çekerek Türkiye'nin ithalat maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi altyapı hamleleri (İstanbul Kanalı, Ovit Tüneli gibi) ile ABD arasında bir model rekabeti doğabilir. Jeopolitik olarak, ABD'nin altyapı diplomasisi Çin'i dengeleme çabası olarak görüldüğünde, Türkiye'nin Kuşak ve Yol ile transatlantik koridor arasındaki konumu daha da kritik hale geliyor. Ankara'nın her iki girişimle de iş birliği yaparak stratejik avantaj elde etme potansiyeli bulunuyor.
