Amerika Birleşik Devletleri, 4 Temmuz 2026’da bağımsızlığının 250. yılını kutlamaya hazırlanırken, ülkenin kuruluş felsefesi ile günümüzdeki küresel rolü arasındaki derin çelişki yeniden tartışmaya açılıyor. RS (Responsible Statecraft) dergisinin başlattığı özel serinin ilk yazısı, ABD’nin bir cumhuriyet olarak doğduğunu, ancak zamanla imparatorluk benzeri bir güç haline geldiğini vurguluyor. Bu çelişki, Amerikan dış politikasının temel gerilimini oluşturuyor.
Kuruluş Mirası ve Antiemperyalist Retorik
1776’da ilan edilen bağımsızlık, dönemin sömürgeci Avrupa monarşilerine karşı bir isyanın ürünüydü. Kurucu babalar, ABD’nin bir imparatorluk değil, özgür devletlerden oluşan bir cumhuriyet olması gerektiğini savunuyordu. Thomas Jefferson’ın dediği gibi, “özgürlük imparatorluğu” kavramı, Amerikan istisnacılığının temelini oluşturdu. Ancak bu ideal, kıtanın batıya doğru genişlemesi, yerli halkların soykırımı ve Hawaii ile Porto Riko gibi toprakların ilhakıyla çelişti. 1898 İspanya-Amerika Savaşı, ABD’yi resmen bir sömürge gücü haline getirdi. 20. yüzyılda Soğuk Savaş, ABD’nin küresel askeri varlığını meşrulaştırdı; NATO, askeri üsler ve müdahaleler imparatorluğun kurumsal yapısını oluşturdu.
Bugün ABD, dünyada en fazla askeri üsse sahip ülke konumunda. 750’den fazla üssü ve 200 binin üzerinde denizaşırı personeliyle, klasik imparatorluklardan farksız bir görüntü sergiliyor. Ancak retorikte hâlâ anti-emperyalist söylemler kullanılıyor. Bu ikilik, özellikle Irak ve Afganistan işgalleri sonrasında daha da belirgin hale geldi.
Modern Dış Politikaya Yansımalar
250 yıllık bu süreç, ABD’nin kendini “özgür dünyanın lideri” olarak tanımlamasına rağmen, müttefikleri ve rakipleri tarafından bir imparatorluk olarak algılanmasına yol açtı. Cin ve Rusya gibi rakipler, ABD’yi ekonomik ve askeri hegemonya peşinde koşan bir güç olarak eleştiriyor. ABD içinde ise sol ve sağdan gelen anti-emperyalist sesler, ülkenin kendi kuruluş değerlerine sadık kalmasını talep ediyor. Özellikle sonsuz savaşların maliyeti ve insani bedeli, bu çağrıları daha da güçlendirdi. RS serisi, bu çelişkileri ve 250. yılın anlamını sorguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin anti-emperyalist retorikle imparatorluk pratiği arasındaki çelişki, Türkiye için yeni bir durum değil. Türkiye, Soğuk Savaş boyunca ABD’nin bir müttefiki olarak bu politikaların hem faydasını gördü hem de bedelini ödedi. 1974 Kıbrıs Barış Harekatı’nın ardından uygulanan silah ambargosu, ABD’nin bir müttefikine nasıl emperyal araçlarla baskı yapabildiğini göstermişti. Bugün ise Türkiye, ABD’nin Ortadoğu politikaları, PYD/YPG’ye verdiği destek ve F-35 programından çıkarılması gibi konularda ABD’nin emperyal eğilimlerini yakından hissediyor. Türkiye’nin son yıllarda kendi savunma sanayiini geliştirmesi ve çok kutuplu bir dış politika izlemesi, ABD hegemonyasına karşı bir dengeleme arayışı olarak okunabilir. Bu nedenle, ABD’nin 250. yıl dönümü, Türkiye için sadece bir kutlama değil, aynı zamanda ittifak ilişkilerinin sorgulandığı bir dönemeçtir.
