Amazon'un sahibi olduğu otonom taksi girişimi Zoox, Kaliforniya'daki bir yangın bölgesinde aracının duman bulutuna dalmasının ardından yazılım sorunu tespit ederek yaklaşık 100 aracını geri çağırdı. ABD Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi'ne (NHTSA) yapılan bildirime göre, 31 Mayıs 2024'te Las Vegas'ta bir ev yangınına müdahale eden itfaiye araçlarının bulunduğu bölgede, Zoox aracı yoğun duman içeren bir alana yöneldi. Şirket, sorunun aracın çevresel algılama yazılımındaki bir hata nedeniyle duman bulutunu fiziksel bir engel olarak tanıyamamasından kaynaklandığını açıkladı. Geri çağırma kapsamında 2023 ve 2024 model yıllarına ait toplam 97 araç bulunuyor. Olayda herhangi bir yaralanma veya maddi hasar meydana gelmedi. Zoox, yazılım güncellemesi ile sorunu çözdüğünü ve araçların tekrar trafiğe çıkabileceğini duyurdu.
Otonom araç teknolojisinde güvenlik tartışmaları
Zoox'un karşılaştığı bu sorun, otonom araçların beklenmedik çevresel koşullarla başa çıkma kapasitesine dair önemli bir tartışma başlattı. Duman, sis, yoğun yağmur veya kar gibi hava olayları, lidar, radar ve kameralardan oluşan sensör sistemlerinin doğru veri toplamasını engelleyebiliyor. Özellikle duman, partikül yapısı nedeniyle lazer ışınlarını saptırarak lidarın mesafe ölçümünü etkiliyor. Zoox'un yazılım güncellemesiyle bu tür durumlar için yeni kurallar eklediği, aracın dumanı algılayıp güvenli bir şekilde yavaşlamasını veya durmasını sağlayacak şekilde iyileştirmeler yapıldığı belirtildi. Bu olay, aynı zamanda otonom araçların acil durum araçlarına yaklaşırken nasıl davranması gerektiği sorusunu da gündeme getirdi. Zoox, NHTSA'ya sunduğu raporda, aracın itfaiye araçlarını algıladığını ancak dumanın oluşturduğu tehlikeli bölgeyi tanıyamadığını kabul etti. Şirket, bu tür senaryoları test ortamında yeniden canlandırarak yazılımı geliştirdiğini ifade etti.
Otonom taksi sektöründe rekabet ve düzenleme
Zoox, Amazon'un 2020 yılında 1,2 milyar dolara satın aldığı bir girişim olarak otonom taksi pazarında Waymo (Google) ve Cruise (General Motors) ile rekabet ediyor. Şu anda Las Vegas, San Francisco ve Seattle'da sınırlı sayıda araçla hizmet veren Zoox, henüz ticari bir yolcu taşımacılığı lisansına sahip değil. Şirketin amacı, direksiyon simidi olmayan, dört yolcu kapasiteli özel tasarım bir araçla (Zoox shuttle) 2025 yılında ticari hizmete başlamak. Ancak bu tür güvenlik sorunları, düzenleyici kurumların otonom araçlara yönelik sıkı denetimini artırabilir. NHTSA, Zoox'un yanı sıra Cruise ve Waymo'ya karşı da soruşturmalar yürütüyor. Özellikle Cruise, Ekim 2023'te San Francisco'da bir yayanın çarpılıp sürüklenmesinin ardından tüm filosunu geçici olarak durdurmuştu. Otonom araçların kaza oranı, geleneksel araçlara kıyasla düşük olsa da, nadir görülen beklenmedik durumlar kamuoyunda büyük yankı uyandırıyor. Uzmanlar, bu teknolojinin yaygınlaşması için yazılımın uç senaryolarda (edge cases) nasıl davrandığının kanıtlanması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, otonom araç teknolojilerinde henüz ticarileşme aşamasına gelmemiş olsa da, savunma sanayii ve otomotiv sektöründe benzer algılama sistemleri üzerine çalışmalar yürütüyor. ASELSAN ve STM gibi firmaların geliştirdiği insansız kara araçları, duman ve toz gibi olumsuz hava koşullarında hassas görevler icra etmek zorunda. Bu olay, sensör füzyonu ve yapay zeka algoritmalarının çevresel engellere karşı ne kadar kırılgan olabileceğini gösteriyor. Türkiye'nin yerli otonom araç projelerinde bu tür yazılım hatalarının önceden test edilmesi ve düzenleyici çerçevenin oluşturulması kritik önem taşıyor. Ayrıca, küresel otonom araç pazarında yaşanan aksaklıklar, Türkiye'nin bu alana yatırım yaparken dikkatli ilerlemesi gerektiğine işaret ediyor.
