Almanya, Hürmüz Boğazı'nda olası bir deniz güvenliği misyonuna katılım taahhüdünde bulunmadan önce ABD ile İran arasında varılacak olası bir anlaşmayı bekleyeceğini açıkladı. Berlin ve Varşova, Avrupa Birliği'nin Kızıldeniz'deki ticari gemileri korumak için başlattığı Aspides misyonunun, Basra Körfezi'nde de benzer bir operasyon için yasal dayanak sağlayabileceğini belirtti. Bu gelişme, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki gerilimlerin yeniden tırmanma potansiyeli ışığında, Avrupa'nın deniz güvenliği stratejilerinde önemli bir tartışmayı beraberinde getiriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Almanya Dışişleri Bakanlığı'ndan üst düzey bir yetkili, Hürmüz Boğazı'nda olası bir misyonun 'henüz gündemde olmadığını' ancak ABD-İran müzakerelerinin sonucuna bağlı olduğunu ifade etti. Almanya, bu tür bir operasyonda aktif rol almaya açık olduğunu sinyali verirken, öncelikle diplomatik çözümlerin denenmesi gerektiğini vurguluyor. Polonya ise AB'nin Aspides misyonunun hukuki çerçevesinin genişletilerek Hürmüz Boğazı'nı da kapsayabileceğini öne sürüyor. Aspides, Şubat 2024'te AB tarafından Husilerin Kızıldeniz'deki saldırılarına karşı başlatılmıştı ve şu ana kadar birçok gemiye refakat etmişti. Ancak misyonun kapsamı Basra Körfezi'ni içermiyor; bu nedenle yeni bir görev tanımına ihtiyaç duyulacağı değerlendiriliyor.
İran'ın nükleer faaliyetlerinin yakın takipte olduğu bir dönemde, Hürmüz Boğazı'nın güvenliği küresel enerji arzı için kritik önem taşıyor. Dünya ham petrolünün yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçiyor. ABD ve İran arasında son aylarda dolaylı görüşmeler yapıldığı bilinirken, somut bir anlaşma henüz sağlanabilmiş değil. Almanya'nın çekimser tutumu, Avrupa'nın ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikasına tam olarak destek vermediğini de gösteriyor. Berlin, diplomasiye öncelik veren bir yaklaşım benimserken, askeri angajmanı son çare olarak görüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'nda olası bir AB liderliğindeki misyon, bölgesel güç dengelerini etkileyebilir. İran, boğazı kendi egemenlik alanı olarak görüyor ve yabancı askeri varlığına sıcak bakmıyor. Geçmişte İran, ABD ve müttefiklerine karşı boğazı kapatma tehdidinde bulunmuştu. AB'nin burada bir deniz gücü oluşturması, Tahran ile ilişkileri daha da gerdirebilir. Öte yandan, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri, ticari gemilerinin güvenliği için uluslararası bir misyona destek verebileceklerini sinyallemişti. Ancak Avrupa ülkeleri, ABD'nin bölgedeki askeri varlığına alternatif olarak daha bağımsız bir Avrupa savunma kimliği oluşturma arayışında.
Küresel ölçekte, boğazda yaşanacak bir kriz petrol fiyatlarını anında yükseltebilir. 2019'da İran'ın bazı tankerlere el koymasıyla yaşanan gerilim, petrol piyasalarını sarsmıştı. Bu nedenle AB'nin adımı sadece güvenlik değil, aynı zamanda ekonomik istikrar açısından da önem taşıyor. Almanya'nın ABD-İran anlaşmasını beklemesi, Avrupa'nın transatlantik ittifak içinde kendi önceliklerini korumaya çalıştığını gösteriyor. Ancak bu bekleme süreci, Husilerin Kızıldeniz'deki saldırılarının ardından alternatif rotalar arayan nakliye şirketleri için yeni belirsizlikler yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını Basra Körfezi ülkelerinden karşılıyor ve Hürmüz Boğazı'ndaki bir kriz doğrudan enerji arz güvenliğini tehdit edebilir. Ankara, bölgede deniz güvenliğini sağlamaya yönelik uluslararası çabalara şu ana kadar doğrudan katılmamış olsa da, bu tür misyonların Türkiye'nin çıkarlarını etkileyebileceği değerlendiriliyor. Özellikle AB'nin Aspides misyonunu Hürmüz'e genişletmesi, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji politikalarıyla paralellik gösterebilir. Ayrıca, İran ile ilişkilerini dengeleyen Türkiye, AB-ABD ekseninde bir askeri varlığın bölgede tansiyonu yükseltmesinden endişe duyuyor. Bu nedenle, Ankara'nın diplomatik çözümleri desteklemesi ve olası bir krizde enerji koridorlarının açık kalması için girişimlerde bulunması beklenebilir.
