Berlin — Çinli yapay zeka araştırmacısı Joy, Almanya'daki bir teknik üniversiteden postdoktora teklifi almasına rağmen, vize başvurusunun reddedildiğini yedi aydan fazla bekledikten sonra öğrendi. 30 yaşındaki araştırmacının red mektubunda, "Ausweisungsinteresse" yani kamu güvenliği gerekçesiyle sınır dışı edilme menfaati bulunduğu belirtildi. Bu olay, Almanya'nın Çinli bilim insanlarına yönelik vize politikasında değişiklik sinyali olarak yorumlanıyor.
Vize reddinin arka planı
Joy'un durumu münferit değil. Son aylarda benzer vakaların sayısında artış olduğu bildiriliyor. Alman güvenlik birimleri, özellikle yapay zeka, kuantum, yarı iletken ve biyoteknoloji gibi alanlarda çalışan Çinli araştırmacıların başvurularını daha sıkı incelemeye başladı. Red kararlarında genellikle "kamu güvenliği" veya "Almanya'nın dış politika çıkarları" gerekçeleri öne çıkıyor. Almanya'nın Çin'e yönelik stratejisinde, ekonomik işbirliği ile ulusal güvenlik arasında denge kurma çabası öne çıkıyor. 2023'te yayımlanan Almanya'nın Çin stratejisi, riskleri azaltma (de-risking) ve kritik teknolojilerde bağımlılığı azaltma hedeflerini içeriyordu. Bu strateji, üniversiteler ve araştırma kurumları için de yeni kısıtlamalar getirebilir.
Alman Akademik Değişim Servisi (DAAD) ve diğer kurumlar, Çinli öğrenci ve araştırmacıların başvurularında düşüş olduğunu doğruluyor. Öte yandan, Çin hükümeti vatandaşlarına yönelik bu tür engelleri "bilimsel işbirliğine zarar veren siyasi ayrımcılık" olarak nitelendiriyor. Almanya'daki bazı üniversiteler ise, kendi araştırma özgürlüklerinin kısıtlandığından şikayetçi.
Küresel ve bölgesel boyut
Bu gelişme, Batı ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinin bir yansıması. ABD, Hollanda ve Japonya gibi ülkeler de benzer şekilde hassas teknolojilerde Çinli araştırmacılara yönelik vize kısıtlamalarını artırdı. Avrupa Birliği, 2021'de yayımladığı "Stratejik Öngörü" raporunda, yabancı araştırmacıların risk değerlendirmesine tabi tutulması gerektiğini belirtmişti. Almanya'nın bu konudaki tutumu, AB içinde belirleyici olabilir. Zira Almanya, Avrupa'nın en büyük araştırma fonuna ve en fazla Çinli öğrenciye ev sahipliği yapan ülkesi. 2023 verilerine göre, Almanya'da yaklaşık 40 bin Çinli öğrenci bulunuyor. Bu öğrencilerin önemli bir kısmı STEM alanlarında eğitim görüyor. Vize redlerindeki artış, Almanya'nın uluslararası bilimsel çekiciliğine gölge düşürebilir. Ayrıca, Çin'in misilleme olarak Alman araştırmacılara yönelik kısıtlamalar getirmesi riski de var.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Almanya'nın Çinli araştırmacılara yönelik vize kısıtlamaları, Türkiye için dolaylı da olsa önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, son yıllarda uluslararası öğrenci ve araştırmacı çekme konusunda aktif bir politika izliyor. Batı'da artan kısıtlamalar, Türkiye'nin alternatif bir merkez olarak öne çıkmasına fırsat yaratabilir. Özellikle STEM alanlarında yetenekli Çinli araştırmacıların Türkiye'ye yönelmesi, üniversiteler ve teknoloji sektörü için kazanç olabilir. Ancak Türkiye'nin de NATO üyesi olarak Batı'nın teknoloji güvenliği endişelerini paylaştığı unutulmamalı. Denge politikası gerekli.
