ProPublica’nın kapsamlı araştırması, ünlü yazar Alice Sebold’un 1981 yılında Syracuse Üniversitesi’nde maruz kaldığı vahşi cinsel saldırıyı ve aynı dönemde şehirde yaşanan ancak yetkililer tarafından sistematik olarak örtbas edilen bir dizi tecavüz vakasını gün ışığına çıkarıyor. Soruşturma, Sebold’un saldırganının yanlışlıkla Anthony Broadwater olarak teşhis edilmesi ve 16 yıl masum yere yatmasıyla sonuçlanan adalet faciasını; ayrıca Syracuse Polis Departmanı’nın 1970’ler ve 1980’ler boyunca kadınlara yönelik cinsel şiddet suçlarını nasıl sistematik bir şekilde raporlamadığını, kanıtları yok ettiğini ve mağdurları caydırdığını ortaya koyuyor.
Alice Sebold ve Adalet Hataları
Alice Sebold, 1981 yılında Syracuse Üniversitesi’nde birinci sınıf öğrencisiyken bir parkta tecavüze uğradı. Olayı anlattığı anı kitabı Lucky’de (1999) saldırganı polise teşhis etti. Teşhis üzerine Anthony Broadwater tutuklandı ve 1982’de müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Ancak ProPublica’nın ortaya çıkardığı gibi, savcılığın kullandığı adli tıp kanıtları dönemin standartlarına göre bile zayıftı; saç analizi bilimsel olarak geçersizdi. Broadwater, 2021’de DNA testi sayesinde masum olduğu kesinleşince serbest bırakıldı. Sebold, hatası nedeniyle kamuoyu önünde özür diledi.
Dava sadece bireysel bir adalet hatası değil; aynı zamanda sistemik bir krizin parçası. Syracuse Üniversitesi kampüsü ve çevresinde 1970-1980 arasında en az 24 cinsel saldırı vakası rapor edilmiş, ancak bunların çoğu polis tarafından ciddiye alınmamış veya dosyalanmamış. ProPublica, üniversite kayıtları ve mahkeme belgelerini incelediğinde, yerel yetkililerin tecavüz mağdurlarını ifade vermekten caydırdığını, hatta bazı durumlarda mağdurları suçladığını belgeliyor. Örneğin, 1979’da bir kadın öğrenciye ait tecavüz raporu, polis tarafından “provokatif giyindiği” gerekçesiyle işleme konulmamış.
Bir Şehrin Gömülü Krizi
Syracuse, o dönemde ekonomik çöküntü ve yüksek suç oranlarıyla mücadele eden bir şehir. Polis departmanı, cinsel suçları raporlamayarak şehrin imajını korumaya çalıştı. ProPublica’nın ulaştığı iç yazışmalar, üst düzey polis yöneticilerinin tecavüz vakalarının kamuoyuna yansımaması için mağdurlarla “anlaşma” yapılmasını talimatlandırdığını gösteriyor. 1981’de bir toplu tecavüz davasında, savcılık mağdurun ifadesini geri çekmesi için baskı yapmış, mağdur da tehditler sonucu davadan vazgeçmiş. Bu olay, sistemik bir örtbas politikasının tipik bir örneği.
Araştırma, sadece Syracuse’a özgü olmayan bu modelin Amerika genelinde 1970-80’lerde yaygın olduğunu ortaya koyuyor. Kadın hakları örgütleri, o dönemde tecavüzün “kadının suçu” olarak görüldüğünü, polis ve yargı sisteminin mağdurları korumak yerine suçladığını vurguluyor. ProPublica’nın belgelediği bu vakalar, bugünün #MeToo hareketinin temelini oluşturan toplumsal farkındalığa ışık tutuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu haber, Türkiye’de kadına yönelik şiddet ve tecavüz davalarındaki adalet arayışına doğrudan ışık tutuyor. Türkiye’de de benzer şekilde cinsel saldırı mağdurları sıklıkla ifade vermekten caydırılmakta, “namus” veya “giyim” gibi gerekçelerle suçlanmaktadır. ProPublica’nın belgelediği gibi, kurumsal örtbas ve adalet hataları sadece ABD’ye özgü değil; İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme sürecinde Türkiye’de kadın cinayetleri ve cinsel şiddet vakaları artarken, benzer bir sistemik kriz yaşanmaktadır. Haber, Türk kamuoyuna cinsel şiddete karşı etkin yargısal süreçlerin, bağımsız soruşturmaların ve mağdur koruma mekanizmalarının önemini hatırlatıyor. Ayrıca, masumiyet karinesi ve bilimsel delil kullanımının adalet için hayati olduğunu gösteriyor. Türkiye’nin bu tür vakaları önlemek için polis ve yargıda reform yapması gerektiği mesajını veriyor.
