Çinli e-ticaret devi Alibaba, ABD Adalet Bakanlığı'nın şirketin platformunda reçetesiz satılan ve potansiyel olarak tehlikeli maddelerin ticaretine izin verdiği iddiasıyla yürüttüğü soruşturmayı 600 milyon dolar ödeyerek sonlandırdı. Anlaşma, Alibaba'nın bağlı kuruluşu AliExpress üzerinden ABD'ye yapılan ve FDA onayı olmayan ilaçların ihracatıyla ilgiliydi. Soruşturma, Çin menşeli paketlerde opioid benzeri maddelerin tespit edilmesi üzerine başlamıştı.
Anlaşmanın detayları ve Alibaba'nın savunması
Alibaba, iddiaları kabul etmemekle birlikte, soruşturmayı uzatmamak ve iş birliği yapmak adına bu uzlaşmaya vardığını açıkladı. Şirket, söz konusu dönemde üçüncü taraf satıcıların faaliyetlerini denetlemekte yetersiz kaldığını kabul ederek, uyum programlarını güçlendireceğini duyurdu. ABD'li yetkililere göre, 2017-2020 yılları arasında AliExpress üzerinden binlerce paket yasa dışı ilaç içerecek şekilde ABD'ye gönderildi. FDA, bu ürünlerin özellikle gençler arasında kötüye kullanım riski taşıdığına dikkat çekti.
Ödeme, 2023 yılına ait mali tablolara yansıyacak olsa da, Alibaba'nın 126 milyar dolarlık piyasa değeri için nispeten küçük bir meblağ. Ancak bu dava, Çinli teknoloji devlerinin uluslararası düzenlemelere uyum konusunda karşılaştığı zorlukların bir göstergesi. Alibaba, daha önce de korsan ürün satışı ve veri gizliliği ihlalleri nedeniyle benzer davalarla karşı karşıya kalmıştı.
Küresel e-ticarette düzenleme dalgası
Bu dava, uluslararası e-ticaret platformlarının sınır ötesi satışlarda denetim sorumluluğunu yeniden gündeme taşıdı. ABD, son yıllarda Çin menşeli e-ticaret devleri Amazon ve Shein gibi şirketlere yönelik benzer incelemeler başlatmıştı. Özellikle opioid kriziyle mücadele eden ABD'de, bu tür platformların reçetesiz ilaç satışına izin vermesi sert eleştiriler alıyor. Uzmanlar, Alibaba anlaşmasının diğer platformlar için de bir emsal teşkil edebileceğini belirtiyor.
Çin hükümeti ise şirketin bağımsız bir ticari karar aldığını ve bu durumun iki ülke arasındaki ticari ilişkileri etkilemeyeceğini bildirdi. Ancak ABD-Çin arasındaki teknoloji ve ticaret gerilimleri göz önüne alındığında, bu tür davaların siyasi boyut kazanması kaçınılmaz. Alibaba'nın hisseleri anlaşma haberinin ardından yüzde 1,5 değer kaybetti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de e-ticaret platformları üzerinden reçetesiz ilaç satışına yönelik düzenlemeler giderek sıkılaşıyor. Alibaba davası, küresel e-ticaret oyuncularının uyum maliyetlerini artırarak Türkiye pazarına giriş stratejilerini etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin ABD ile ticari ilişkilerinde benzer uyuşturucu kaçakçılığı iddiaları gündeme gelebilir. Öte yandan, Türk şirketlerinin uluslararası pazarlarda faaliyet gösterirken uyum risklerini yönetmek için Alibaba örneğinden ders çıkarması önem taşıyor.
