Çin merkezli e-ticaret devi Alibaba Group, ABD Adalet Bakanlığı'nın (DOJ) yürüttüğü ve platformları üzerinden binlerce yasa dışı ilacın, kontrollü maddenin ve yasaklı ürünün Amerika Birleşik Devletleri'ne satıldığı iddialarını içeren soruşturmayı 600 milyon dolar (yaklaşık 20 milyar TL) ödeyerek çözmeyi kabul etti. ABD tarihinin en büyük kurumsal uzlaşmalarından biri olarak kaydedilen bu anlaşma, Alibaba'nın Çin dışındaki uyum sorunlarının boyutunu gözler önüne seriyor. Şirket, anlaşma kapsamında herhangi bir suçlamayı kabul etmezken, iş birliği yapmayı ve uyum programlarını güçlendirmeyi taahhüt etti. Soruşturma, özellikle Alibaba'nın AliExpress ve Taobao gibi platformlarında sahte reçeteli ilaçlar, opioid türevleri ve ABD'de yasaklı kimyasalların satıldığı bilgisine dayanıyordu.
Uzlaşmanın arka planı: Yıllara yayılan soruşturma
ABD Adalet Bakanlığı'nın New York Güney Bölgesi Savcılığı tarafından yürütülen soruşturma, en az 2018 yılına kadar uzanıyor. İddialara göre Alibaba, platformlarında satılan yasa dışı ürünlerin farkında olmasına rağmen yeterli denetim yapmadı ve bazı durumlarda satıcılara yardımcı oldu. Soruşturma kapsamında, ABD'ye gönderilen paketlerde fentanil benzeri sentetik opioidler, steroidler ve reçetesiz satılamayan kanser ilaçları tespit edildi. Alibaba, anlaşma kapsamında ABD'li yetkililerle iş birliği yapacağını ve platformunda satılan ürünlerin yasallığını denetlemek için yeni yapay zeka tabanlı sistemler kuracağını açıkladı. Şirket ayrıca, ABD'deki üçüncü taraf satıcılar için daha sıkı kimlik doğrulama ve ürün listeleme öncesi inceleme prosedürleri getirecek.
Uzlaşma, Alibaba'nın hisselerinde kısa süreli bir düşüşe neden olsa da, yatırımcılar şirketin büyük bir cezadan kurtulduğu yorumu yaptı. Ancak uzmanlar, bu anlaşmanın Çinli teknoloji şirketlerinin ABD düzenleyici kurumlarıyla olan gerilimini azaltmayacağını, aksine diğer firmalar için bir uyarı niteliği taşıdığını belirtiyor. Alibaba, Çin'de de benzer denetim sorunlarıyla karşı karşıya; ülke içinde sahte ürün satışı nedeniyle defalarca uyarılmıştı.
Küresel boyut: ABD-Çin ticaret savaşının yeni cephesi
Bu dava, ABD ile Çin arasındaki ticari gerilimlerin e-ticaret boyutunu yansıtıyor. Özellikle Joe Biden yönetimi, Çin merkezli platformlar üzerinden ABD'ye giren yasa dışı ürünlere karşı daha sert önlemler alınmasını savunuyor. Alibaba'ya yönelik soruşturma, diğer Çinli e-ticaret devleri Pinduoduo ve JD.com için de emsal teşkil edebilir. ABD Gümrük ve Sınır Koruması (CBP) verilerine göre, son üç yılda Çin'den gelen paketlerde ele geçirilen yasa dışı ilaç miktarı yüzde 200 arttı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, uluslararası e-ticaret platformlarının denetimindeki zafiyetlerin küresel boyutunu göstermesi açısından Türkiye için de önemli. Türkiye, özellikle Çin menşeli ürünlerin yoğun olarak alındığı bir pazar konumunda. Yasa dışı ilaç ve kontrollü madde ticaretinin sınır ötesi boyutu, Türk gümrük ve sağlık otoritelerinin denetim kapasitesini zorlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin e-ticaret hacminin artmasıyla birlikte, benzer sorunların yerel platformlarda da görülme riski bulunuyor. Alibaba davasının sonuçlanma şekli, Türkiye'deki düzenleyicilere platform sorumluluğu konusunda yol gösterici olabilir.
