Boeing, başkanlık uçağı Air Force One'ın yenilenmesi projesindeki maliyet aşımlarının, şirketin ticari uçak bölümündeki devam eden iyileşmeyi kısmen dengelediğini açıkladı. Şirketin son mali raporlarına göre, savunma ve uzay birimindeki sabit fiyatlı sözleşmeler nedeniyle ortaya çıkan ek maliyetler, özellikle 747-8 tabanlı yeni başkanlık uçağının üretiminde yaşanan gecikme ve teknik zorluklarla birleşince Boeing'in kârlılığını olumsuz etkiledi.
Air Force One Projesindeki Maliyet Artışının Arka Planı
Boeing, 2018 yılında ABD Hava Kuvvetleri ile 3,9 milyar dolarlık bir sözleşme imzalayarak iki adet yeni Air Force One uçağı üretmeyi kabul etmişti. Ancak proje başlangıcından bu yana tedarik zinciri sorunları, mühendislik değişiklikleri ve COVID-19 salgınının etkileri nedeniyle bütçe aşımları yaşandı. Şirket, 2023 yılının dördüncü çeyreğinde savunma bölümünde 1,7 milyar dolarlık bir zarar açıkladı ve bunun büyük bir kısmının Air Force One ve diğer sabit fiyatlı programlardan kaynaklandığını belirtti.
Analistlere göre, Başkan Joe Biden yönetimi döneminde teslim edilmesi planlanan uçakların 2027 yılına ertelenmesi, hem Boeing'in hem de ABD Hava Kuvvetleri'nin programı yeniden gözden geçirmesine neden oldu. Boeing CEO'su Dave Calhoun, yatırımcılarla yaptığı son konferans görüşmesinde, "Bu tür sabit fiyatlı savunma projelerinin risklerini hafife aldık. Gelecekte daha ihtiyatlı davranacağız" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Boeing'in yaşadığı bu mali sorunlar, yalnızca ABD havacılık sektörünü değil, küresel tedarik zincirlerini de etkiliyor. Air Force One'ın üretiminde kullanılan parçaların büyük bir kısmı farklı ülkelerden tedarik ediliyor. Ayrıca Boeing, ticari uçak tarafında 737 MAX ve 787 Dreamliner modellerindeki üretim artışlarıyla toparlanmaya çalışırken, savunma bölümündeki zararlar bu çabayı zorlaştırıyor.
Avrupa merkezli rakip Airbus ile rekabette Boeing'in itibarı, son dönemdeki güvenlik sorunları ve mali kayıplarla sarsılmış durumda. Uluslararası piyasalarda Boeing hisseleri son bir yılda %10 civarında değer kaybederken, Airbus hisseleri aynı dönemde %15 artış gösterdi. Bu durum, küresel havacılık pazarında dengelerin değişebileceğine işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin havacılık ve savunma sanayii açısından dolaylı etkiler barındırıyor. Boeing, Türk Hava Yolları gibi önemli müşterileriyle ticari uçak satışlarını sürdürüyor; ancak bu mali zorluklar, Boeing'in ticari tarifelerde müşteri memnuniyetini öncelemesini gerektirebilir. Ayrıca Türkiye'nin yerli uçak programları (örneğin TF-X) ve savunma ihracatı hedefleri göz önüne alındığında, Boeing'in savunma bölümündeki zayıflık, Türk savunma sanayiinin uluslararası pazardaki konumunu güçlendirebilir. Ancak doğrudan bir etkiden söz etmek için henüz erken; gelişmeyi takip etmek gerekiyor.
