ABD Ulaştırma Bakanlığı, Hong Kong saatiyle pazartesi akşamı itibarıyla, Air China'nın bu hafta gerçekleşecek ABD-Çin üst düzey ziyaretini desteklemek için ek uçuş yapma başvurusuna ilişkin bir kararını henüz internet sitesinde yayımlamadı. ABD'li büyük havayollarının desteklediği bir ticaret birliğinin başvuruya itiraz etmesi, süreci çıkmaza sürükledi. Kararın gecikmesi, diplomatik ziyaret öncesinde iki ülke arasındaki havacılık anlaşmazlığını yeniden gündeme taşıdı.
Başvurunun arka planı ve itiraz süreci
Air China, Xi Jinping'in bu hafta gerçekleştireceği ABD ziyareti sırasında ek tarifeli seferler düzenlemek için ABD Ulaştırma Bakanlığı'na başvuruda bulundu. Ancak ABD'li büyük havayollarının desteklediği bir ticaret birliği, söz konusu başvuruya itiraz etti. İtirazın gerekçeleri arasında, Çinli havayollarına tanınan ek kapasitenin ABD'li taşıyıcılar aleyhine haksız rekabet yaratacağı ve mevcut ikili havacılık anlaşmalarının kapsamını aşacağı iddiaları yer alıyor. Ticaret birliği, ABD Ulaştırma Bakanlığı'nı başvuruyu reddetmeye veya en azından kapsamlı bir inceleme başlatmaya çağırdı.
ABD Ulaştırma Bakanlığı, normalde bu tür başvuruları elektronik ortamda karara bağlayarak kamuoyuna duyurur. Ancak pazartesi akşamı itibarıyla bakanlığın resmi internet sitesinde Air China'ın başvurusuna ilişkin herhangi bir nihai karar veya ara karar yayımlanmadı. Bu durum, kararın diplomatik takvimi etkileyebileceği yönünde spekülasyonlara yol açtı. Çin tarafı, ek uçuşların üst düzey ziyaretin lojistik ihtiyaçlarını karşılamak ve iki ülke arasındaki insan hareketliliğini kolaylaştırmak için gerekli olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-Çin ilişkileri, ticaret, teknoloji ve güvenlik alanlarında yaşanan gerilimlere rağmen havacılık sektöründe karşılıklı bağımlılığını sürdürüyor. Pandemi sonrası dönemde iki ülke arasındaki uçuş sayıları kademeli olarak artırılmış olsa da, halen pandemi öncesi seviyelerin oldukça altında. ABD'li havayolları, Çin'e uçuşlarda pazar paylarını korumak ve genişletmek için Çinli rakiplerine karşı düzenleyici kurumlar nezdinde baskı yapıyor.
Air China'nın başvurusu, yalnızca bu ziyarete özel bir talep değil, aynı zamanda iki ülke arasındaki havacılık hakları müzakerelerinin bir parçası olarak görülüyor. Çin, ABD'ye yönelik uçuş kapasitesini artırarak turizm ve iş dünyası bağlantılarını güçlendirmeyi hedefliyor. ABD tarafı ise Çinli havayollarına ek kapasite verilmesi durumunda kendi taşıyıcıları için eşit koşullar talep ediyor. Bu denge, iki ülke arasındaki daha geniş ticari ve diplomatik ilişkilerin bir yansıması olarak öne çıkıyor.
Uluslararası havacılık uzmanları, kararın gecikmesinin ziyaretin genel atmosferini etkilemeyeceğini, ancak sembolik olarak iki ülke arasındaki rekabetin havacılık alanına da yansıdığını belirtiyor. Ziyaret sırasında liderler arasında yapılacak görüşmelerde havacılık anlaşmazlığının doğrudan gündeme gelip gelmeyeceği belirsizliğini koruyor. ABD Ulaştırma Bakanlığı'nın önümüzdeki günlerde bir karar açıklaması bekleniyor; ancak zamanlama, ziyaretin başlamasına çok yakın olduğu için Air China'nın ek uçuş planlarını askıya almasına neden olabilir.
Beyaz Saray ve Çin Dışişleri Bakanlığı konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı. Havacılık sektörü kaynakları, başvurunun reddedilmesi durumunda Çin'in karşılıklılık ilkesi çerçevesinde ABD'li havayollarının Çin'e uçuşlarında kısıtlamalara gidebileceği uyarısında bulunuyor. Bu tür bir adım, iki ülke arasındaki seyahat ve ticaret akışını olumsuz etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin arasındaki havacılık anlaşmazlığı, Türk Hava Yolları'nın küresel rekabet koşullarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, hem ABD hem de Çin ile yoğun uçuş ağına sahip; olası kapasite kısıtlamaları, İstanbul'un aktarma merkezi rolünü güçlendirebilir. Ayrıca ticaret savaşlarının havacılık boyutu, Türk dış politikasında denge gözetme ihtiyacını artırıyor. Ziyaret sırasında yapılacak görüşmelerde havacılık hakları konusunda bir uzlaşı sağlanırsa, bölgesel havacılık pazarındaki rekabet dengesi değişebilir. Türkiye, bu tür gelişmeleri yakından izleyerek kendi havacılık anlaşmalarını gözden geçirebilir.
