Yapay zeka (YZ) teknolojilerinin ve bulut bilişim hizmetlerinin katlanarak artan enerji talebi, ABD'de ekonomik ömrünü tamamlamış kömür yakıtlı elektrik santrallerine beklenmedik bir can simidi uzatıyor. Enerji analistlerine göre, büyük teknoloji şirketlerinin veri merkezleri için 7/24 kesintisiz elektrik ihtiyacı, kapanma tehlikesiyle karşı karşıya olan birçok termik santralin faaliyetini sürdürmesine neden oluyor. Bu durum, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçiş hedefleriyle çelişiyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre, 2023 yılında ülkedeki kömürle çalışan santrallerin ortalama kapasite faktörü bir önceki yıla göre yüzde 5 arttı. Bu artışın önemli bir kısmı, özellikle Virginia, Ohio ve Pennsylvania eyaletlerinde bulunan veri merkezlerinin yoğun talebinden kaynaklanıyor.
Veri Merkezlerinin Enerji Açlığı
Teknoloji devleri Google, Microsoft, Amazon ve Meta, yapay zeka modellerini eğitmek ve çalıştırmak için devasa veri merkezleri inşa ediyor. Bu merkezlerin her biri, küçük bir şehir kadar elektrik tüketiyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, küresel veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2022'de 460 TWh iken, 2026'da 1.000 TWh'yi aşması bekleniyor. Bu talep, özellikle yenilenebilir enerji kaynaklarının yetersiz olduğu bölgelerde, kömür santrallerinin ömrünü uzatıyor. Örneğin, Ohio'da bulunan ve kapatılması planlanan bir kömür santrali, bir teknoloji şirketiyle yaptığı uzun vadeli enerji satın alma anlaşması sayesinde faaliyetlerine devam ediyor. Analistler, bu durumun enerji piyasalarında önemli bir paradoks yarattığını belirtiyor: İklim teknolojilerine milyarlarca dolar yatırım yapan şirketler, aynı anda karbon emisyonlarını artıran kömür yakıtını destekliyor.
Küresel Enerji Dönüşümüne Etkileri
Bu eğilim, yalnızca ABD ile sınırlı değil. Avrupa'da da benzer bir durum yaşanıyor. Almanya ve Polonya'da, YZ merkezli enerji talebi nedeniyle kömür santrallerinin kapatılma takvimleri erteleniyor. Öte yandan, Çin'de kömür yakıtlı termik santral yapımı hız kesmeden devam ediyor. Uzmanlar, YZ teknolojilerinin enerji verimliliğini artırmak için kullanılabileceğini, ancak mevcut durumda talep artışının karbon salımlarını tetiklediğini vurguluyor. Küresel çapta kömür kullanımının 2023'te tarihi zirveye ulaştığını belirten analistler, YZ veri merkezlerinin bu artıştaki payının giderek büyüdüğünü ifade ediyor. IEA, mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde veri merkezlerinin 2030 yılına kadar küresel elektrik talebinin yüzde 10'una kadarını oluşturabileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, artan enerji ihtiyacı ve yenilenebilir kaynak potansiyeliyle bu küresel dönüşümün dışında değil. Ülkemizde de veri merkezlerine olan talep hızla artarken, enerji arz güvenliği kritik önem taşıyor. Kömüre dayalı enerji üretiminin çevresel maliyetleri düşünüldüğünde, Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırması ve veri merkezlerinin enerji verimliliğini artırmaya yönelik politikalar geliştirmesi gerekiyor. Aksi halde, artan talep mevcut fosil yakıt altyapısına bağımlılığı derinleştirebilir ve iklim hedeflerinden uzaklaşmaya neden olabilir.
