Amerikalı bağımsız araştırma şirketi EZ Primary Research'in CEO'su Ed Zitron, yapay zeka alanında faaliyet gösteren ve henüz hiçbir kar açıklamamış şirketlerin halka arz edilmesinin (IPO) yasaklanması gerektiğini söyledi. Zitron, bu tür şirketlerin borsaya kote edilmesinin hisse senedi piyasalarında ciddi bir dengesizlik yaratacağını ve yatırımcılar için büyük risk oluşturacağını vurguladı. Yapay zeka sektörüne yönelik şüpheci tavrıyla bilinen Zitron, Anthropic ve OpenAI gibi devlerin bile sürdürülebilir bir iş modeli oluşturamadığına dikkat çekerek, bu firmaların halka arzının 'tehlikeli bir girişim' olduğunu ifade etti.
Gelişmenin Arka Planı
OpenAI, Anthropic ve benzeri yapay zeka şirketleri, son yıllarda devasa yatırımlar almasına rağmen kar elde edemiyor. OpenAI'ın 2023 yılında 1.6 milyar dolar gelir elde etmesine karşın, 5 milyar doların üzerinde zarar açıkladığı biliniyor. Benzer şekilde Anthropic de 2024'te 1 milyar dolar gelire karşılık 2.7 milyar dolar zarar etti. Bu durum, yatırımcıların bu şirketlerin değerlemelerine şüpheyle yaklaşmasına neden oluyor. Zitron'a göre, yapay zeka şirketlerinin halka arzı, geçmişteki dot-com balonunu andırıyor ve birçok yatırımcıyı mağdur edebilir. Zitron, 'Bu şirketlerin hiçbiri sürdürülebilir kar modellerine sahip değil. Yatırımcılar, kayıplarının sorumluluğunu almak zorunda kalabilir' dedi.
Zitron ayrıca, yapay zeka sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin çoğunun, gerçek bir talep olmaksızın piyasa değerlerini şişirdiğini iddia ediyor. Özellikle üretken yapay zeka (GenAI) alanındaki şirketlerin, belirsiz gelir modelleri ve yüksek operasyonel maliyetlerle karşı karşıya olduğunu belirten Zitron, bu şirketlerin halka arz edilmesi halinde piyasalarda büyük bir dalgalanma yaşanabileceğini söyledi. Zitron'a göre, düzenleyici kurumların bu şirketleri halka arz konusunda daha sıkı denetlemesi gerekiyor.
Piyasa analistleri, Zitron'un uyarılarının yankı bulduğunu belirtiyor. Özellikle son dönemde yapay zeka şirketlerinin değerlemelerindeki aşırı iyimserlik, yatırımcılar arasında endişe yaratıyor. Bazı yatırım bankalarının bu şirketlerin halka arzına aracılık etmekten çekindiği yönünde haberler de geliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Yapay zeka şirketlerinin halka arzı konusundaki tartışmalar, sadece ABD ile sınırlı kalmıyor. Dünya genelinde yapay zeka yatırımlarındaki artış, Çin ve Avrupa'da da benzer endişeleri beraberinde getiriyor. Çin'deki yapay zeka şirketleri de benzer şekilde yüksek zararlar açıklarken, Avrupa Birliği yapay zeka düzenlemeleri konusunda daha temkinli bir yaklaşım benimsiyor. ABD'de ise Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'nun (SEC) bu konuda net bir tutum sergilemediği görülüyor. Zitron'un önerisinin, uluslararası yatırımcı güvenini etkileyebileceği ve yapay zeka sektörüne yönelik küresel bir düzenlemeyi hızlandırabileceği değerlendiriliyor.
Analistler, yapay zeka şirketlerinin halka arzına getirilecek bir yasağın, sektörün büyümesini olumsuz etkileyebileceğini, ancak yatırımcıların korunması açısından da gerekli olabileceğini belirtiyor. Öte yandan, bu tür bir yasağın, şirketlerin alternatif fon bulma yöntemlerine yönelmesine neden olabileceği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu tartışma, Türkiye'deki yapay zeka yatırımları ve teknoloji girişimleri açısından da önem taşıyor. Türkiye'de faaliyet gösteren yapay zeka şirketleri genellikle kuluçka merkezleri ve melek yatırımcılar aracılığıyla finanse edilirken, halka arz süreci için henüz erken aşamalar. Ancak globaldeki bu belirsizlik, Türk yatırımcıların yapay zeka firmalarına olan güvenini sarsabilir. Türkiye'de sermaye piyasaları düzenleyicilerinin, benzer risklere karşı önleyici adımlar atması gerekebilir. Ayrıca, Türk teknoloji girişimlerinin uluslararası alanda halka arz planları yaparken bu tartışmaları dikkate alması ve şeffaf finansal raporlama ile sürdürülebilir iş modellerine odaklanması önem taşıyor.
