Suriye'de Esad rejiminin devrilmesinin ardından iktidara gelen Ahmed el-Şara liderliğindeki yeni yönetim, ülkeyi yıllardır uluslararası uyuşturucu ticaretinin merkezi haline getiren captagon üretimini ve ihracatını durdurmak için kapsamlı operasyonlar başlattı. Üretim maliyeti sentlerle ölçülen bu sentetik amfetamin türü haplar, bölgesel pazarlarda hâlâ 25 dolara kadar alıcı buluyor. Şara yönetimi, hem iç güvenliği sağlamak hem de uluslararası meşruiyet kazanmak için bu yasa dışı ekonomiyi bitirmeyi hedefliyor.
Gelişmenin arka planı
Captagon, 2010'ların başından itibaren Suriye'de büyük bir endüstri haline geldi. Esad rejimi ve ona bağlı milisler, savaş ekonomisinin bir parçası olarak bu uyuşturucunun üretimini ve ihracatını kontrol etti. Tahminlere göre captagon ticareti, Suriye'nin gayri safi yurtiçi hasılasının yüzde 5'ine denk gelen 5-10 milyar dolarlık bir pazara ulaştı. Haplar başta Körfez ülkeleri olmak üzere Ortadoğu ve Avrupa'ya kaçırıldı.
Ahmed el-Şara liderliğindeki yeni hükümet, iktidarı devraldıktan sonra captagon üretim tesislerine baskınlar düzenlemeye başladı. Özellikle Humus, Şam ve Deyrizor çevresindeki laboratuvarlar imha edildi. Ancak operasyonlar, bu yasa dışı ekonominin ne kadar derin kök saldığını da gösteriyor. Yerel halkın bir kısmı captagon üretiminden geçimini sağlıyor, bu da alternatif istihdam olanakları yaratılmazsa sorunun kalıcı olarak çözülmesini zorlaştırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Captagon ticareti sadece Suriye'yi değil, tüm Ortadoğu'yu etkiliyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün gibi ülkeler, sınırlarına yığılan büyük miktarlardaki haplara karşı önlem almak zorunda kalıyor. 2022'de Suudi Arabistan tek bir operasyonda 14 milyon captagon hapı ele geçirdi. Bu uyuşturucu, bölgede bağımlılık oranlarını artırırken, kaçakçılık ağları da istikrarsızlığı besliyor.
Uluslararası toplum, Şara yönetiminin captagonla mücadelesini yakından izliyor. Başarılı bir operasyon, Suriye'nin yeniden inşası için mali yardım sağlanmasının önünü açabilir. Ancak hapların üretim maliyetinin çok düşük olması, yasa dışı pazarın kolayca yeniden canlanabileceği anlamına geliyor. Ayrıca, captagon ticaretini finanse eden bazı grupların silahlı mücadeleye devam etme riski bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Captagon ticaretinin bitirilmesi, Türkiye için hem güvenlik hem de ekonomi açısından önem taşıyor. Türkiye, Suriye sınırında bu hapların geçiş güzergâhı olarak kullanılması nedeniyle yıllardır büyük miktarda captagon ele geçiriyordu. Operasyonlar başarılı olursa, Türkiye'ye yönelik uyuşturucu akışı azalabilir ve sınır güvenliği bir nebze rahatlayabilir. Öte yandan, Suriye'nin yasa dışı ekonomiden arınması, bölgesel istikrara katkı sağlayabilir ve Türkiye'nin Suriye'deki yeniden yapılanma sürecine daha aktif dahil olmasına zemin hazırlayabilir. Ancak, alternatif geçim kaynakları yaratılmazsa captagon üretiminin yeniden canlanması riski bulunuyor.
