Çin'in Guangxi bölgesinde şiddetli sellerin vurduğu köylerde, ağır yük taşıyabilen insansız hava araçları (İHA) ile köylülerin tahliye edildiği görüntüler sosyal medyada viral olurken, ülkenin doğal afetlerle mücadelede hızla teknolojik atılım yapması dikkat çekiyor. Ancak neredeyse yirmi yıl önce, afetlere sıkça maruz kalan bu ülke, doğal afetlerle mücadelede riskli ve düşük teknolojili yöntemlere bel bağlıyordu. Çin'in teknolojik ilerlemesi, kurtarma operasyonlarında köklü bir dönüşümü temsil ediyor.
Yeni Teknoloji, Eski Sorunlara Çözüm Arayışı
Çin devlet medyası, Guangxi'deki sel bölgelerinde kullanılan ağır yük İHA'larının, su altında kalan yollardan mahsur kalanları havadan tahliye ettiğini duyurdu. Xinhua haber ajansının paylaştığı videolarda, bu araçların köylüleri sedyelerle havaya kaldırarak güvenli bölgelere taşıdığı görülüyor. Uzmanlar, bu teknolojinin enkaz altı kurtarmaları ve afet lojistiğinde devrim yaratabileceğini belirtiyor. Ancak geçmişte, 2008 Sichuan depreminde olduğu gibi, Çin kurtarma ekipleri sadece basit ipler ve insan zincirleriyle çalışmak zorunda kalmıştı. Bu karşılaştırma, Pekin'in teknolojik dönüşümünü gözler önüne seriyor.
Çin, son yıllarda afet yönetiminde yapay zeka, uydu görüntüleme ve İHA filolarına büyük yatırım yaptı. Ülke, 2023 verilerine göre 50.000'den fazla İHA'yı çeşitli kamu hizmetlerinde kullanıyor. Bununla birlikte, bu yeni sistemlerin maliyeti ve erişilebilirliği tartışma konusu. Sosyal medyada bazı kullanıcılar, teknolojinin zengin bölgelere öncelik tanıdığını, kırsal alanlarda ise eski yöntemlerin hâlâ geçerli olduğunu öne sürüyor.
Küresel Afet Yönetiminde Rekabet ve İş Birliği
Çin'in İHA teknolojisini afet müdahalesinde kullanması, ABD ve Avrupa Birliği gibi diğer büyük güçlerin de benzer adımlar atmasına yol açtı. Amerikan Federal Acil Durum Yönetim Ajansı (FEMA), 2024 yılında İHA tabanlı arama-kurtarma birimlerini genişletti. Japonya ve Güney Kore gibi sık sık doğal afetlerle karşılaşan Asya ülkeleri de kendi İHA filolarını oluşturuyor. Ancak Pekin, özellikle taşıma kapasitesi yüksek modellerde Çin yapımı araçlara yönelerek yerli üretimi teşvik ediyor.
Bu gelişmeler, afet yönetiminde uluslararası iş birliğinin yanı sıra teknolojik rekabeti de körüklüyor. 2024 yılında Birleşmiş Milletler, İHA'ların afet yardımında kullanımına yönelik standartlar belirleme çalışmaları başlattı. Çin, bu standartların oluşturulmasında aktif rol oynuyor. Bununla birlikte, teknolojinin askeri amaçlarla kullanımı endişesi, bazı ülkeleri tedirgin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in afet müdahalesinde kullandığı ağır yük İHA teknolojisi, Türkiye için de önemli çıkarımlar barındırıyor. Türkiye, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde İHA'ları arama-kurtarma ve hasar tespitinde kullanmış ancak lojistik taşımacılıkta henüz bu seviyeye ulaşamamıştır. Çin deneyimi, afet anında hızlı ulaşımın kritik önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Özellikle engebeli araziye sahip bölgelerde, bu tür araçlar Türk Kızılay ve AFAD'ın müdahale kapasitesini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin İHA üretimindeki deneyimi (Bayraktar, Anka gibi) bu alanda yerli çözüm geliştirme potansiyelini güçlendiriyor. Teknolojik transfer ve iş birliği fırsatları, Türk dış politikasında Asya-Pasifik açılımı kapsamında değerlendirilebilir.
