Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray bölgesinde hükümet güçleri ile Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) arasında şiddetli çatışmalar devam ediyor. Kasım 2020'de başlayan ve binlerce kişinin ölümüne, yüz binlerce kişinin yerinden edilmesine yol açan çatışma, insani krizi derinleştirirken, komşu ülkeleri de tehdit ediyor. Eritre'nin çatışmaya müdahil olması ve Sudan ile sınır gerginliği, savaşın bölgeselleşme riskini artırıyor.
Çatışmanın Arka Planı ve Tarafları
Tigray çatışması, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed'in 2018'de iktidara gelmesinin ardından TPLF ile yaşanan siyasi anlaşmazlıkların şiddetlenmesiyle patlak verdi. TPLF, 1991'den 2018'e kadar ülkeyi yöneten koalisyonun çekirdeğini oluşturuyordu. Abiy'nin reformları ve merkezi otoriteyi güçlendirme çabaları, Tigray yönetimini rahatsız etti. Eylül 2020'de Tigray'de yapılan ve federal hükümetin gayrimeşru saydığı bölgesel seçimler gerilimi tırmandırdı. Kasım 2020'de TPLF güçlerinin federal ordu karargâhına saldırmasıyla başlayan çatışmalar, hızla yayıldı. Eritre ordusu, federal hükümetin yanında savaşa dahil oldu. 2022'de Cibuti'de imzalanan barış anlaşmasına rağmen, silahlı çatışmalar yer yer sürüyor ve insani erişim kısıtlı.
Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, Tigray'de savaş suçları işlendiğine dair raporlar yayımladı. Cinsel şiddet, keyfi gözaltılar ve sivil kayıplar belgelendi. Bölgede yaklaşık 5,2 milyon kişi insani yardıma muhtaç durumda. Gıda güvenliği krizi had safhada; bazı bölgelerde kıtlık riski var. Sağlık tesisleri ve altyapı büyük zarar gördü.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Tigray krizi, Afrika Boynuzu'nda istikrarsızlığı artırıyor. Eritre'nin çatışmaya doğrudan müdahalesi, Etiyopya ile Eritre arasındaki sınır anlaşmazlığını yeniden alevlendirebilir. Sudan, Tigraylı mültecilere kapılarını açsa da sınır bölgelerinde El Fashaga'daki toprak anlaşmazlığı nedeniyle Etiyopya ile gerginlik yaşıyor. Güney Sudan ve Somali gibi komşular da istikrarsızlıktan etkilenebilir. Mısır ve Sudan, Etiyopya'nın Nil Nehri üzerindeki Rönesans Barajı (GERD) konusundaki anlaşmazlıkta karşı karşıya. Tigray çatışması, bu gerilimi daha da karmaşık hale getiriyor.
Uluslararası toplum, çatışmayı sona erdirmek için diplomatik çabalarını sürdürüyor. Afrika Birliği, 2022'de Pretoria'da taraflar arasında bir barış anlaşması imzalanmasını sağladı. Ancak anlaşmanın uygulanması yavaş ilerliyor; TPLF silahsızlanma konusunda isteksiz, federal hükümet ise bölgedeki kontrolünü tam olarak sağlayamıyor. ABD ve Avrupa Birliği, insani yardım koridorlarının açılması ve insan hakları ihlallerinin soruşturulması çağrısında bulunuyor. Çin ve Rusya ise Etiyopya hükümetine diplomatik destek vererek Batı'nın baskısını dengelemeye çalışıyor.
Uzmanlar, Tigray'daki çatışmanın sadece Etiyopya'nın iç meselesi olmadığını, bölgesel güç dengelerini etkileyebileceğini vurguluyor. Çatışmanın uzaması, silahlı grupların güç kazanmasına ve radikalleşmeye zemin hazırlayabilir. Ayrıca, insani krizin derinleşmesi, kitlesel göç dalgalarını tetikleyebilir ve komşu ülkelerde toplumsal gerilimleri artırabilir. Kızıldeniz ve Aden Körfezi'ndeki güvenlik dinamikleri de olumsuz etkilenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika Boynuzu'nda artan etkinliğiyle biliniyor. Etiyopya ile ekonomik ve ticari ilişkileri güçlü; Türk müteahhitlik firmaları ülkede önemli projeler yürütüyor. Tigray çatışması, Türkiye'nin bölgedeki yatırımlarını ve insani yardım operasyonlarını riske atabilir. Ayrıca, istikrarsızlık, Kızıldeniz'deki deniz ticaret yollarının güvenliğini tehdit ederek Türkiye'nin ihracat hatlarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin, çatışmanın çözümü için Afrika Birliği ve BM nezdinde diplomatik girişimlerde bulunması, bölgesel barışa katkı sağlarken ikili ilişkilerini de koruyabilir.
