Afganistan'da ABD güçleriyle birlikte savaşan bir Afgan vatandaşı, Amerika Birleşik Devletleri'nde sınır dışı edilme davası sürerken Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) gözetiminde hayatını kaybetti. Ölüm belgesine göre, 29 yaşındaki Muhammed Shakir Hussaini'nin ölüm nedeni, alerjik reaksiyon olarak kaydedildi. Hussaini, 21 Şubat'ta New York'ta gözaltına alındıktan bir gün sonra, 22 Şubat'ta New Jersey'deki bir ICE tesisinde fenalaşarak hastaneye kaldırıldı ve kısa süre sonra hayatını kaybetti. Olay, ABD'nin Afgan müttefiklerine yönelik taahhütleri ve göçmen gözetimindeki ölümler konusunda yeni soru işaretleri doğurdu.
Ölüm belgesi ve soruşturma süreci
Ölüm belgesi, Hussaini'nin ölümünün doğal nedenlerle olmadığını, spesifik olarak bilinmeyen bir alerjene karşı gelişen anafilaktik şok sonucu gerçekleştiğini ortaya koydu. ICE yetkilileri, olayla ilgili iç soruşturma başlatırken, aile avukatı insan hakları ihlali iddiasında bulundu. Hussaini, ABD'nin Afganistan'dan çekilmesinin ardından özel göçmen vizesi (SIV) başvurusu yapmış ve 2022'de ABD'ye kabul edilmişti. Ancak daha sonra bir suç kaydı nedeniyle sınır dışı edilme süreci başlatıldı. Aile, Hussaini'nin alerjisinin gözaltında bilindiğini ancak gerekli tıbbi müdahalenin yapılmadığını iddia ediyor.
Hussaini, Afganistan'da ABD özel kuvvetleriyle birlikte tercüman ve rehber olarak çalışmış, bu nedenle Taliban tarafından hedef haline gelmişti. ABD'nin çekilmesinin ardından ülkesini terk etmek zorunda kalan Hussaini, hayatını kaybettiğinde New York'ta bir akrabasının yanında kalıyordu. Gözaltına alınma nedeni ise, 2023'te bir markette çıkan kavgaya karışması ve basit saldırı suçlamasıyla mahkumiyetiydi.
ABD'nin Afgan müttefiklerine yönelik taahhütleri ve göçmen gözetimi
Olay, ABD'nin Afganistan savaşı sırasında yanında savaşan binlerce Afgan tercüman ve yardımcıya verdiği sözlerin sorgulanmasına neden oldu. 2021'de ABD'nin çekilmesi sırasında on binlerce Afgan, özel göçmen vizesi veya insani yardım programlarıyla ABD'ye getirildi. Ancak bu kişilerin bir kısmı, suç kaydı veya diğer nedenlerle sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya. İnsan hakları grupları, bu kişilerin Taliban tehdidi nedeniyle Afganistan'a geri gönderilmemesi gerektiğini savunuyor.
ICE gözetimindeki ölümler de uzun süredir tartışma konusu. ABD'de 2021-2023 yılları arasında ICE gözetiminde en az 100 kişi hayatını kaybetti. Bu ölümlerin çoğu, yetersiz tıbbi bakım ve ihmalle ilişkilendiriliyor. Hussaini'nin ölümü, bu endişeleri yeniden gündeme taşıdı. ABD Göçmenlik Mahkemeleri, Hussaini'nin sınır dışı edilme davasını reddetmiş, ancak ICE itiraz sürecini başlatmıştı.
Taliban'ın 2021'de iktidara gelmesinin ardından, ABD'ye sığınan Afganların sayısı 100 bini aştı. Ancak bu kişilerin hukuki statüleri ve entegrasyon süreçleri karmaşık bir hal aldı. Özellikle eski müttefikler, ABD'de yeni bir hayat kurarken bir yandan da geçmişteki eylemleri nedeniyle yargılanma riskiyle karşı karşıya kalabiliyor. Hussaini'nin ölümü, bu hassas dengenin trajik bir örneği olarak kayıtlara geçti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu olay, ABD'nin müttefiklerine yönelik taahhütlerinin zayıflığını gösterirken, Türkiye'nin Afganistan politikası açısından da dolaylı bir ders niteliği taşıyor. Türkiye, Afganistan'da barış ve istikrar için çaba gösterirken, ABD'nin çekilmesi sonrası bölgede oluşan güç boşluğu Türkiye'nin de güvenlik endişelerini artırmıştı. Ayrıca, Türkiye'de de benzer şekilde sığınmacı ve göçmenlerin gözetim altındayken ölümleri zaman zaman gündeme geliyor. Bu tür vakalar, göçmen hakları ve insani muamele konusunda uluslararası standartların önemini hatırlatıyor. Türkiye, ABD'nin bu alandaki hatalarından ders çıkararak kendi göçmen politikalarını insan hakları temelinde şekillendirebilir.
