Asya Kalkınma Bankası (ADB), İran'daki savaşın tetiklediği enerji krizinin kıta genelinde “en kötü” senaryoya ulaştığını ve şu ana kadar 15 ülkenin toplam 4 milyar dolar acil destek talep ettiğini açıkladı. Banka, bölgesel enerji güvenliğinin kırılganlaştığına dikkat çekerken, özellikle petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki rekor artışların gelişmekte olan ekonomileri kırılgan hale getirdiğini vurguluyor. ADB'nin raporu, Asya'nın enerji talebinin yüzde 40'ını karşılayan Orta Doğu kaynaklı arz kesintilerinin, Hindistan, Çin ve Güneydoğu Asya ülkelerinde elektrik kesintilerine ve sanayi üretiminde yavaşlamaya yol açtığını ortaya koyuyor.
Krizin arka planı ve ADB'nin müdahalesi
İran'da devam eden askeri çatışmalar, Basra Körfezi'ndeki enerji nakil hatlarını ve petrol terminallerini tehdit ediyor. ADB Başkanı Masatsugu Asakawa, yaptığı yazılı açıklamada, “Asya, tarihinin en ciddi enerji kriziyle karşı karşıya. Savaş, tedarik zincirlerini bozdu ve enerji fiyatlarını yüzde 70'in üzerinde artırdı” ifadelerini kullandı. Banka, krizden en çok etkilenen ülkeler arasında Pakistan, Bangladeş, Sri Lanka, Filipinler ve Vietnam'ı sayıyor. Bu ülkeler, enerji ithalatına aşırı bağımlılıkları nedeniyle döviz rezervlerinde erime ve artan cari açıkla mücadele ediyor. ADB, talep edilen 4 milyar dolarlık acil desteğin bir kısmını enerji altyapısının onarımı ve alternatif enerji kaynaklarına geçiş için kullanmayı planlıyor.
Öte yandan, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, Asya-Pasifik bölgesinde elektrik üretiminin yüzde 60'ı hâlâ kömüre dayanıyor. Ancak savaş, kömür fiyatlarını da tarihi zirvelere taşıdı. Bu durum, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılması gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor. ADB, 2024-2026 dönemi için 10 milyar dolarlık yeşil enerji fonu oluşturacağını duyurdu. Bununla birlikte, krizin kısa vadede bölgesel iş birliğini zorlayacağı öngörülüyor. Örneğin, Hindistan ve Çin arasında enerji kaynakları üzerindeki rekabetin tırmandığı görülüyor.
Küresel etkiler ve bölgesel boyut
Asya enerji krizi, küresel enflasyonist baskıları da derinleştiriyor. Dünya Bankası, bölgenin bu yılki büyüme tahminini yüzde 4,5'ten yüzde 3,2'ye düşürdü. ADB yetkilileri, krizin daha da kötüleşmesi halinde küresel GSYH'den 1 trilyon dolarlık kayıp riski olduğu uyarısında bulunuyor. Özellikle Avrupa Birliği ve ABD, Asya'dan yapılan imalat ithalatının daralmasından endişe duyuyor. Tedarik zinciri kırılmaları, otomotiv ve elektronik sektörlerinde üretim durmalarına yol açabilir.
Bölgesel boyutta, kriz körfez ülkeleri üzerinde de baskı oluşturuyor. Suudi Arabistan ve BAE, üretim kapasitelerini artırmaya çalışsa da İran savaşının yayılma riski yatırımcı güvenini sarsıyor. ADB, bu nedenle Orta Asya ülkeleriyle enerji bağlantılarını güçlendirmeyi öneriyor. Türkmenistan ve Azerbaycan üzerinden Avrupa'ya uzanan enerji koridorları, Asya için de alternatif bir model olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, doğrudan İran savaşına komşu olmasa da enerji krizinin dolaylı etkilerini hissediyor. Doğal gazının yaklaşık yüzde 20'sini İran'dan alan Türkiye, savaş nedeniyle arz kesintisi riskiyle karşı karşıya. Ayrıca Irak ve Nahçıvan enerji hatlarının güvenliği tehdit altında. ADB'nin kriz yönetimi kapsamında sunduğu yeşil enerji fonları, Türkiye'nin yenilenebilir enerji hedeflerine katkı sağlayabilir. Bununla birlikte, krizin Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırarak cari açığı büyütmesi riski var. Türkiye'nin krizi fırsata çevirmesi için Orta Asya ve Kafkasya'da enerji köprüsü rolünü güçlendirmesi gerekli. Ancak şu an için en büyük tehdit, enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyonu yeniden tetiklemesi.
