Amazon, Google, Microsoft ve Meta gibi Amerikan hiper ölçekleyici teknoloji şirketleri, küresel veri trafiğinin büyük bir kısmını taşıyan özel denizaltı fiber optik kabloları inşa ederek kendi veri otoyollarını oluşturuyor. Bu durum, diğer ülkeler için ciddi bir ulusal güvenlik riski teşkil ediyor. Şirketler, artan bant genişliği ihtiyaçlarını karşılamak ve hizmet kalitesini artırmak için kendi altyapılarına yatırım yaparken, ev sahibi ülkelerin veri egemenliği, gözetim ve siber güvenlik endişeleri de beraberinde geliyor.
Özel denizaltı kabloları: Veri egemenliği ve güvenlik ikilemi
Dünya çapında 400'den fazla denizaltı kablosu bulunuyor ve bunların büyük bir kısmı özel sektöre ait. Son yıllarda Amerikan teknoloji devleri, küresel veri trafiğinin yaklaşık yüzde 70'ini oluşturan kendi özel kablolarını döşemeye başladı. Google'ın Firmina ve Dunant, Meta'nın 2Africa gibi projeleri, şirketlerin kendi altyapılarını kontrol etme arzusunu gösteriyor. Ancak bu kablolar, genellikle ABD yasalarına tabi olarak işletiliyor ve bu da ev sahibi ülkelerin kablolar üzerinde sınırlı bir denetime sahip olmasına yol açıyor.
Uzmanlar, özel denizaltı kablolarının ulusal güvenlik riskleri oluşturduğunu belirtiyor. Kablolar üzerinden geçen veriler, ABD istihbarat birimleri tarafından ele geçirilebilir veya şirketler, yerel yasalara uymak zorunda kalmadan veri aktarımını yönlendirebilir. Ayrıca, kabloların bakımı ve onarımı genellikle ABD merkezli ekipler tarafından yapılıyor, bu da yerel yetkililerin müdahalesini kısıtlıyor.
Küresel boyut: Rekabet ve bağımlılık
Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkeler için bir bağımlılık yaratıyor. Kendi veri altyapısına sahip olmayan ülkeler, Amerikan şirketlerinin kablolarına bağımlı hale geliyor. Avrupa Birliği, veri egemenliğini korumak için GAIA-X gibi girişimler başlatırken, Çin, Huawei Marine Networks ile kendi denizaltı kablo ağını genişletiyor. ABD, Çin'in kablolarını ulusal güvenlik tehdidi olarak görürken, kendi şirketlerinin kabloları da benzer endişelere yol açıyor. Bu ikilem, küresel veri yönetişiminde yeni bir rekabet ve iş birliği alanı yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, stratejik konumu nedeniyle denizaltı kablo güzergahlarında önemli bir geçiş noktasıdır. Türkiye'nin kendi veri egemenliğini korumak için ulusal fiber optik altyapısını güçlendirmesi ve yerel veri merkezlerini teşvik etmesi gerekiyor. Ayrıca, uluslararası anlaşmalarla veri güvenliği ve gözetim standartlarını belirlemesi önem taşıyor. ABD'li hiper ölçekleyicilerin kablolarına bağımlılık, Türkiye'nin dijital bağımsızlığını zedeleyebilir. Bu nedenle Türkiye, kendi bölgesel kablo projelerine yatırım yapmalı ve çok taraflı veri yönetişim mekanizmalarında aktif rol almalıdır.
