ABD’li Demokrat senatörler, Savunma Bakanlığı’nın yapay zeka (YZ) kullanımına yönelik yasal sınırlamalar getirmek için harekete geçti. New York Senatörü Kirsten Gillibrand’ın öncülüğünde hazırlanan yasa teklifi, insansız silah sistemlerinin ve otonom karar alma mekanizmalarının belirli durumlarda kullanılmasını yasaklamayı hedefliyor. Tasarı, Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi’nin perşembe günü görüşmeye başlayacağı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’na (NDAA) ek madde olarak sunulacak.
Gelişmenin arka planı
Gillibrand, 2024 yılında sunduğu “Sorumlu Yapay Zeka Kullanımı Yasası”nı yeniden gündeme getiriyor. Bu yasa, nükleer silahların kontrolü ve insansız hava araçlarının saldırı kararları gibi kritik alanlarda YZ’nin nihai karar mercii olmasını engellemeyi amaçlıyor. Senatör, yaptığı açıklamada “Yapay zeka, savaş alanında devrim yaratma potansiyeline sahip ancak etik ve hukuki çerçeveden yoksun kullanımı felakete yol açabilir” ifadesini kullandı.
Tasarıya göre, Savunma Bakanlığı’nın geliştirdiği tüm otonom sistemlerin bir insan tarafından denetlenmesi gerekiyor. Ayrıca YZ’nin, sivil kayıplara yol açma ihtimali yüksek operasyonlarda kullanılması yasaklanıyor. Pentagon, şu anda 600’den fazla YZ projesi yürütüyor ve bu projelerin bir kısmı doğrudan muharebe alanında test ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD’nin YZ’yi askeri alanda düzenleme çabaları, Çin ve Rusya’nın otonom silah sistemlerine yaptığı yatırımlarla doğrudan ilişkili. Çin, yapay zekayı 2027’ye kadar dünyanın önde gelen askeri gücü olma hedefinin merkezine koyarken, Rusya Ukrayna savaşında insansız hava araçlarının yanı sıra YZ destekli hedef tespit sistemlerini yoğun biçimde kullanıyor.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve Birleşmiş Milletler, otonom silahların yaygınlaşmasının “savaş hukukunun temel ilkelerini tehdit ettiği” uyarısında bulunuyor. Cenevre merkezli Silah Kontrolü Derneği’ne göre, halihazırda 30’dan fazla ülke otonom silah sistemleri geliştiriyor ancak bunların kullanımına ilişkin bağlayıcı uluslararası anlaşma bulunmuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, insansız hava araçları ve otonom sistemler alanında önemli bir oyuncu haline gelmiş durumda. Baykar ve TUSAŞ gibi firmaların ürettiği silahlı insansız hava araçları, Suriye, Libya ve Karabağ’da sahada test edildi. ABD’deki bu düzenleme tartışmaları, uluslararası arenada otonom silahların hukuki statüsüne ilişkin normların oluşumunu etkileyebilir. Türkiye’nin, bu tartışmalarda aktif rol alması ve kendi savunma sanayiinin geliştirdiği sistemlerin uluslararası standartlarla uyumlu olmasını sağlaması, hem ihracat potansiyeli hem de uluslararası itibarı açısından önem taşıyor.
