ABD merkezli bir yardım kuruluşunda çalışan yedi Amerikalı sağlık görevlisi, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde (DKC) devam eden Ebola salgınına karşı yürüttükleri saha çalışmasının ardından Kenya'nın başkenti Nairobi'deki bir karantina tesisinde izolasyona alındı. Reuters'a konuşan yardım kuruluşunun başkanı, söz konusu kişilerin ABD'nin uygulamaya koyduğu yeni seyahat kısıtlamaları nedeniyle ülkelerine dönemediğini belirtti. Karantina sürecinin, DKC'deki temaslı takibi ve sağlık taramalarının ardından, uluslararası sağlık protokolleri çerçevesinde başlatıldığı bildirildi. Olay, salgın hastalık dönemlerinde seyahat kısıtlamalarının etik ve pratik boyutlarını yeniden tartışmaya açtı.
Ebola ile mücadelede seyahat kısıtlamalarının gölgesi
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) verilerine göre, DKC'de Ağustos 2018'den bu yana devam eden Ebola salgınında 2.000'den fazla kişi hayatını kaybetti. Salgın, özellikle ülkenin doğusundaki Kuzey Kivu ve Ituri eyaletlerinde etkili oluyor. ABD'li yardım görevlileri, bu bölgelerde hastalığın yayılmasını önlemek, hasta bakımını sağlamak ve aşılama çalışmaları yürütmek için görev yapıyordu. Ancak ABD Sağlık Bakanlığı, son haftalarda Ebola riski taşıyan bölgelere yönelik seyahat kısıtlamalarını sıkılaştırdı. Bu kapsamda, DKC'den dönen Amerikan vatandaşlarının 21 günlük bir karantina sürecine tabi tutulması zorunlu hale getirildi. Yardım kuruluşu yetkilileri, karantinanın Nairobi'de uygulanmasının lojistik zorluklar yarattığını ve çalışanların moralini olumsuz etkilediğini ifade etti.
Karantina altındaki yardım çalışanlarının sağlık durumları hakkında henüz resmi bir açıklama yapılmazken, Kenya Sağlık Bakanlığı'nın süreci DSÖ protokollerine uygun şekilde yönettiği bildirildi. Kenya, daha önce de Ebola gibi yüksek bulaşıcılığa sahip hastalıklara karşı sınırlarında sıkı denetimler uygulamıştı. Ülke, DKC ile paylaştığı sınır nedeniyle salgın tehdidine karşı hassas bir konumda bulunuyor. Ancak yardım kuruluşu başkanı, karantina uygulamasının yardım çalışanlarının motivasyonunu düşürdüğünü ve bu tür kısıtlamaların gelecekteki krizlere müdahale kapasitesini zayıflatabileceğini savundu.
Küresel sağlık diplomasisinde yeni bir sınav
ABD'nin seyahat kısıtlamaları, salgın hastalıklarla mücadelede uluslararası iş birliğinin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. DSÖ, geçmişte Ebola ve diğer salgınlarda seyahat kısıtlamalarının genellikle etkisiz olduğunu ve salgının yayılmasını engellemekten ziyade yardım çalışmalarını aksattığını vurgulamıştı. Nitekim 2014-2016 Batı Afrika Ebola salgınında, birçok ülke uçuşları durdurmuş ve sınırlarını kapatmış, ancak bu önlemler salgının kontrol altına alınmasında beklenen faydayı sağlamamıştı. Uzmanlar, kısıtlamaların yardım çalışanlarının bölgeye erişimini engellediği gibi, sağlık sistemlerini de olumsuz etkilediğini belirtiyor.
Öte yandan, ABD'li yardım çalışanlarının Kenya'da karantinaya alınması, ülkeler arası sağlık seyahati protokollerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Özellikle Afrika kıtasında, Ebola, Marburg virüsü ve diğer kanamalı ateş hastalıklarına karşı bölgesel iş birliği mekanizmaları güçlendirilmeye çalışılırken, bu tür tek taraflı kararlar ortak çabaları baltalayabiliyor. Kenya'nın, karantina sürecini DSÖ kılavuzlarına uygun yönetmesi, uluslararası toplum tarafından takdirle karşılanırken, ABD'nin kısıtlamalarının sürdürülebilirliği tartışma konusu. Salgının kontrol altına alınması ve aşılama çalışmalarının hızlanması halinde, kısıtlamaların gevşetilebileceği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika kıtasında sağlık alanındaki iş birliğini her geçen gün derinleştiriyor. DKC'deki Ebola salgınına yönelik uluslararası çabalara katkı sağlayan Türkiye, aynı zamanda kendi sağlık altyapısını güçlendirerek salgın tehditlerine karşı hazırlıklı olmak durumunda. Bu tür seyahat kısıtlamaları, Türkiye'nin Afrika'daki insani yardım ve sağlık projelerini de etkileyebilir. Özellikle Somali, Sudan gibi ülkelerde sağlık tesisleri kuran ve Ebola gibi hastalıklarla mücadelede aktif rol oynayan Türkiye, uluslararası sağlık düzenlemelerindeki belirsizliklerin kendi çalışmalarına yansımalarını dikkatle izlemeli. ABD'nin aldığı bu karar, salgın dönemlerinde ülkelerin tek taraflı önlemlerinin küresel sağlık güvenliğini nasıl etkileyebileceği konusunda bir uyarı niteliği taşıyor.
