Avrupa Birliği'nin yeni biyometrik giriş-çıkış sistemi (EES), yoğun yaz tatili sezonunda havalimanlarında kaosa neden oluyor. Havayolları ve havalimanı işletmecileri, yolcuların biyometrik kontroller için beş saate varan kuyruklarda beklemek zorunda kaldığını, bu nedenle bazı uçakların yarı boş kalktığını bildiriyor. Sektör temsilcileri, sistemin en yoğun dönemde geçici olarak durdurulması çağrısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
Avrupa Birliği'nin yeni Sınır Giriş-Çıkış Sistemi (Entry/Exit System - EES), AB'ye seyahat eden üçüncü ülke vatandaşlarının parmak izi ve yüz tanıma gibi biyometrik verilerini kaydederek sınır kontrollerini otomatikleştirmeyi amaçlıyor. Sistemin bu yıl içinde tam olarak devreye alınması planlanırken, bazı havalimanlarında pilot uygulama başlatıldı. Ancak yaz tatilinin zirve yaptığı temmuz ve ağustos aylarında, yoğun yolcu trafiğiyle birleşen sistem, beklentilerin aksine süreçleri hızlandırmak yerine yavaşlattı.
Avrupa Havalimanları Konseyi (ACI Europe) ve Avrupa Havayolları Birliği (Airlines for Europe - A4E) tarafından yapılan ortak açıklamada, “Sistemin eksik altyapısı ve personel yetersizliği nedeniyle yolcular saatlerce beklemek zorunda kalıyor. Bu durum, hem yolcu memnuniyetini düşürüyor hem de havayolu şirketlerinin operasyonel verimliliğini olumsuz etkiliyor. Bazı uçaklar, yolcularını kontrollerde bekletildiği için kalkış saatine yetişemediğinden yarı boş kalkıyor.” ifadelerine yer verildi.
Özellikle İspanya, Yunanistan ve İtalya gibi yoğun turist akınına uğrayan AB ülkelerindeki havalimanlarında durum daha kritik. Barcelona El Prat Havalimanı'nda bazı günlerde pasaport kontrol noktalarında kuyrukların 5 saati aştığı, yolcuların uçuşlarını kaçırdığı rapor ediliyor. Havalimanı işletmecileri, sistemin tam anlamıyla hazır olmadığını ve yaz sezonu gibi doruk noktasında denenmemesi gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
EES sistemi, AB'nin dış sınır güvenliğini artırma ve düzensiz göçle mücadele stratejisinin önemli bir parçası. Ancak uygulamadaki aksaklıklar, AB'nin sınır politikalarının pratikte ne kadar zorlu olduğunu gösteriyor. Sistem, yalnızca AB üyesi ülkeleri değil, aynı zamanda Schengen bölgesine seyahat eden tüm üçüncü ülke vatandaşlarını etkiliyor. Özellikle turizm gelirlerine bağımlı Güney Avrupa ülkeleri, yaşanan gecikmelerin seyahat tercihlerini olumsuz etkilemesinden endişe ediyor.
Havacılık sektörü, sistemin 2024 yılı sonuna kadar ertelenmesini veya en azından yaz sezonu boyunca askıya alınmasını talep ediyor. Avrupa Komisyonu ise EES'in uzun vadede faydalı olacağını savunsa da, kısa vadede yaşanan aksaklıkların giderilmesi için havalimanlarına ek personel ve teknik destek sağlanacağını duyurdu. Ancak sektör temsilcileri bu önlemlerin yetersiz olduğunu belirtiyor.
Küresel ölçekte, benzer biyometrik sınır sistemleri ABD, İngiltere ve bazı Asya ülkelerinde de uygulanıyor. Fakat hiçbirinde AB'deki kadar yoğun bir yaz sezonunda bu ölçekte bir pilot uygulama yapılmamıştı. Bu nedenle AB'nin yaşadığı deneyim, diğer ülkeler için de ders niteliği taşıyor. Sistemin başarısız olması halinde, AB'nin sınır güvenliği politikalarının güvenilirliği sorgulanabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB üyesi olmamakla birlikte Schengen bölgesine seyahat eden Türk vatandaşları bu sistemden doğrudan etkileniyor. Özellikle yaz aylarında Avrupa'ya giden Türk turistlerin havalimanlarında uzun kuyruklarla karşılaşması, Türkiye'den AB'ye seyahat edenler için caydırıcı olabilir. Ayrıca, Türkiye-AB arasındaki vize serbestisi müzakereleri bağlamında, biyometrik veri paylaşımı ve sınır güvenliği konuları yeniden gündeme gelebilir. AB'nin sınır sistemindeki aksaklıklar, Türkiye'nin de dahil olduğu üçüncü ülkelerle olan ilişkilerde güven unsuru olarak ele alınabilir. Ekonomik boyutta, Avrupa'ya yönelik Türk turizmi ve ticari seyahatler olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle Türkiye'nin, gelişmeleri yakından izlemesi ve olası vize süreçlerindeki gecikmelere karşı tedbir alması önem taşıyor.
