Avrupa Birliği’nin en yüksek yargı organı olan Avrupa Adalet Divanı (European Court of Justice), Google’a Android işletim sistemiyle ilgili olarak kesilen 4,125 milyar euro (yaklaşık 6 milyar dolar) tutarındaki rekor para cezasını onaylayarak teknoloji devlerinin rekabet ihlalleri konusunda tarihi bir karara imza attı. Karar, Google’ın Android kullanan akıllı telefon üreticilerine kendi arama motoru ve Chrome tarayıcısını önceden yükleme baskısı yaparak piyasa hakimiyetini kötüye kullandığı iddialarını doğruladı. Lüksemburg merkezli mahkeme, Google’ın 2018 yılında Avrupa Komisyonu tarafından kesilen bu cezaya yönelik itirazını reddederek, şirketin rekabet karşıtı uygulamalarının tüketici seçimini kısıtladığına ve inovasyonu engellediğine hükmetti.
Google’a yönelik rekabet soruşturmasının perde arkası
Avrupa Komisyonu, 2018 yılında yaptığı soruşturma sonucunda Google’a 4,342 milyar euro ceza kesmişti. Ancak ceza miktarı daha sonra mahkeme sürecinde 4,125 milyar euroya düşürülmüştü. Komisyon, Google’ın 2011 yılından itibaren Android üreticilerine üç tür rekabet karşıtı kısıtlama uyguladığını tespit etmişti: İlk olarak, Google, telefon üreticilerine Google Play Store lisansı alabilmek için Google Arama ve Chrome tarayıcısını önceden yüklemeyi şart koşuyordu. İkinci olarak, üreticilere Google Arama’nın rakibi olan alternatif arama motorlarını cihazlara yüklememeleri için baskı yapıyordu. Üçüncü olarak ise, akıllı telefon üreticilerine Android işletim sisteminin kendi versiyonlarını (fork) geliştirmemeleri için parasal teşvikler sağlıyordu.
Google, bu uygulamaların tüketicilere ücretsiz bir işletim sistemi sağladığını ve kullanıcıların istedikleri arama motorunu kolayca değiştirebildiğini savunmuştu. Ancak mahkeme, Google’ın pazardaki hakim konumunu kullanarak rakiplerinin önünü kestiğine ve tüketicilerin gerçek anlamda bir seçim şansına sahip olmadığına karar verdi. Kararda, Google’ın uygulamalarının AB’nin rekabet kurallarına aykırı olduğu ve bu nedenle cezanın yerinde olduğu vurgulandı.
Küresel teknoloji düzenlemeleri açısından emsal karar
Bu karar, sadece Google için değil, tüm büyük teknoloji şirketleri için önemli bir emsal teşkil ediyor. Avrupa Birliği, son yıllarda Dijital Piyasalar Yasası (Digital Markets Act) gibi düzenlemelerle teknoloji devlerinin pazar gücünü sınırlamaya çalışıyor. Mahkemenin kararı, AB’nin bu alandaki kararlılığını gösterirken, diğer ülkelerde de benzer soruşturmaların önünü açabilir. Google’ın avukatları kararı temyiz etme hakkını saklı tutarken, şirket tarafından yapılan açıklamada, uygulamaların tüketicilere geniş bir ürün yelpazesi sunduğu ve rekabeti artırdığı belirtildi. Ancak mahkeme, Google’ın argümanlarını yeterli bulmadı.
Karar, küresel çapta teknoloji şirketlerinin lisans anlaşmaları, ön yükleme uygulamaları ve pazar hakimiyeti konularında dikkatli olmaları gerektiğini ortaya koyuyor. Özellikle Çin menşeli Huawei ve Xiaomi gibi Android tabanlı telefon üreticileri, bu kararı yakından takip ediyor. Google’ın Android işletim sistemini açık kaynak olarak sunmasına rağmen, ticari lisanslama koşullarıyla rekabeti kısıtladığı iddiaları, sektörde yeni tartışmalara yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu karar, Türkiye’de dijital pazarların düzenlenmesi ve Rekabet Kurumu’nun teknoloji şirketlerine yönelik soruşturmaları açısından emsal niteliği taşıyor. Türkiye’de de Google’a yönelik benzer rekabet soruşturmaları yürütülmüş ve şirkete para cezaları kesilmişti. AB mahkemesinin kararı, Türk düzenleyicilerin elini güçlendirerek, yerel pazarda da benzer uygulamaların cezalandırılmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Türk tüketicilerin dijital hizmetlerde daha fazla seçenek ve rekabetten yararlanma potansiyeli artıyor. Karar, küresel ölçekte büyük teknoloji şirketlerinin pazar gücünü sınırlama yönündeki eğilimi pekiştirirken, Türkiye’nin de bu alandaki düzenlemelerini AB standartlarına uyumlaştırma çabalarına ivme kazandırabilir.
