ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Hürmüz Boğazı'nda seyir güvenliğini tehdit eden İran hedeflerine yönelik yeni bir hava saldırı dalgası başlattı. Pentagon'dan yapılan açıklamaya göre, saldırılar İran'ın boğazdaki deniz ticaretini engelleme kabiliyetini hedef alıyor. Operasyon kapsamında İran Devrim Muhafızları'na ait kıyı savunma sistemleri, radar tesisleri ve hızlı saldırı botlarının imha edildiği belirtildi. ABD Savunma Bakanı, saldırıların uluslararası hukuk çerçevesinde meşru müdafaa hakkı kapsamında yapıldığını vurgularken, İran yönetimi ise sert tepki gösterdi. Tahran, ABD'nin bu hamlesini 'savaş ilanı' olarak nitelendirirken, boğazın tamamen kapatılabileceği uyarısında bulundu.
Gelişmenin Arka Planı: Hürmüz Boğazı'nda Gerilim Yeniden Tırmanıyor
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran, yıllardır bu boğaz üzerindeki kontrolünü bir koz olarak kullanıyor. Son dönemde İran'ın uluslararası tankerlere yönelik tacizleri ve el koyma girişimleri artınca ABD, bölgedeki deniz varlığını takviye etmişti. İlk saldırı dalgası iki hafta önce İran'ın bir ABD insansız hava aracını düşürmesine misilleme olarak yapılmıştı. Ancak bu kez hedef daha geniş: İran'ın Asimetrik savaş kabiliyetleri. CENTCOM Komutanı General Michael Kurilla, operasyonun amacının 'İran'ın boğazı kapatma tehdidini bertaraf etmek' olduğunu söyledi. İran Dışişleri Bakanı ise ABD'yi bölgeyi istikrarsızlaştırmakla suçlayarak, 'İran kendi güvenliğini korumak için her türlü önlemi alacaktır' dedi.
Uzmanlar, bu saldırıların İran'ın nükleer programına yönelik dolaylı bir mesaj olabileceğini de belirtiyor. ABD, İran'ın %60'a varan uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması için diplomatik kanalları zorlarken, askeri baskıyı da artırmış durumda. Öte yandan, İran'ın Husilere ve Lübnan Hizbullahı'na verdiği destek nedeniyle bu saldırılar bölgesel bir çatışmaya dönüşme riski taşıyor. Suudi Arabistan ve BAE, ABD'nin eylemlerine ihtiyatlı destek verirken, Rusya ve Çin tarafları itidal çağrısı yaptı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Petrol Fiyatları ve Ticaret Yolları Tehdit Altında
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açtı. Saldırı haberinin ardından Brent petrol varil fiyatı 85 doların üzerine çıktı. Analistler, boğazın kısmen bile kapanmasının petrol fiyatlarında yüzde 20'lik bir artışa neden olabileceğini hesaplıyor. ABD, Stratejik Petrol Rezervi'nden piyasaya ek arz yapacağını duyurdu. Ayrıca, Suudi Arabistan ve Irak üzerinden alternatif boru hatları devreye sokulmaya çalışılıyor. Ancak bu hatların kapasitesi boğazın yerini tutamıyor. Deniz ticaret sigortası primleri bölgedeki gemiler için iki katına çıkmış durumda.
Askeri açıdan bakıldığında, ABD'nin bu saldırıları İran'ın misilleme kapasitesini sınırlamayı hedefliyor. İran'ın elinde kalan Şahab ve Hürmüz tipi füzeler, Basra Körfezi'ndeki ABD üslerini ve müttefik gemileri tehdit ediyor. İran ayrıca, Umman Denizi'nde ABD donanmasına karşı asimetrik taktikler kullanabilir. Öte yandan, İran'ın Rusya'dan satın aldığı Su-35 savaş uçaklarının teslimatı hızlanırsa hava sahasındaki denge değişebilir. Çin ise, İran ile 25 yıllık stratejik işbirliği anlaşması çerçevesinde askeri tatbikatları artırmış durumda. Bu da ABD'nin bölgedeki yalnızlığını derinleştiren bir faktör.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimden doğrudan etkileniyor. Petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin cari açığını büyütecek ve enflasyonist baskıyı artıracaktır. Ayrıca, Türkiye'nin İran ile sınır komşusu olması ve iki ülke arasındaki ticaret hacmi (yaklaşık 10 milyar dolar) göz önüne alındığında, Ankara'nın Tahran ile ilişkilerini dengelemesi gerekecek. NATO müttefiki olarak ABD'nin operasyonlarına dolaylı destek verse de, Türkiye'nin İran'a yönelik yaptırımlara tam olarak uymadığı biliniyor. Bu kriz, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından alternatif kaynaklara (Kuzey Irak ve Doğu Akdeniz) yönelmesini hızlandırabilir, ancak kısa vadede enerji faturasındaki artış kaçınılmaz görünüyor.
