ABD'de yeni konut inşaatı, Mayıs 2024'te pandemi döneminin en yoğun olduğu Nisan 2020'den bu yana en düşük seviyesine geriledi. ABD Ticaret Bakanlığı'nın verilerine göre, inşaat başlangıçları aylık bazda yüzde 5,5 düşerek yıllıklandırılmış 1,277 milyon adede indi. Bu, piyasa beklentilerinin oldukça altında kalan bir rakam. Uzmanlar, yüksek mortgage faizleri ve artan inşaat maliyetlerinin yeni projeleri sekteye uğrattığını belirtiyor. Özellikle müstakil ev inşaatlarındaki gerileme dikkat çekerken, çok aileli konut projelerinde de benzer bir yavaşlama yaşanıyor.
Gelişmenin arka planı: Faizler ve maliyetler baskılıyor
Federal Rezerv'in enflasyonla mücadele kapsamında uzun süre faizleri yüksek tutması, mortgage faizlerinin yüzde 7'nin üzerinde seyretmesine neden oldu. Bu durum, potansiyel ev alıcılarını piyasadan uzaklaştırırken, inşaat firmalarını da yeni projelere başlamaktan alıkoyuyor. Bunun yanı sıra, inşaat malzemeleri fiyatlarındaki artış ve işgücü sıkıntısı da sektörü zorluyor. Ulusal Ev İnşaatçıları Birliği (NAHB) Baş Ekonomisti Robert Dietz, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Yüksek faizler ve maliyet baskıları nedeniyle inşaatçılar temkinli davranıyor. Mevcut konut stoku da sınırlı kalınca, fiyatların düşmesi beklenmiyor" dedi.
Mayıs ayı verileri, özellikle Güney ve Ortabatı bölgelerinde inşaat başlangıçlarının sert düştüğünü gösteriyor. Kuzeydoğu ve Batı'da ise daha ılımlı bir gerileme kaydedildi. Analistler, bu tablonun konut krizini derinleştirebileceği uyarısında bulunuyor. Mevcut konut satışları da düşük seyrederken, talebin karşılanamaması fiyatları yukarı çekiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Küresel konut piyasası da etkileniyor
ABD konut piyasasındaki bu daralma, dünya genelinde benzer bir trendin parçası olarak görülüyor. Avrupa ve Asya'da da merkez bankalarının faiz artırımları konut sektörünü olumsuz etkiliyor. Ancak ABD ekonomisinin büyüklüğü ve küresel finans sistemi üzerindeki etkisi nedeniyle, buradaki gelişmeler dünya genelinde yakından takip ediliyor. Konut fiyatlarındaki yükseliş, özellikle büyük şehirlerde barınma krizini tetiklerken, kira fiyatları da rekor seviyelere ulaşıyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), küresel konut piyasalarındaki aşırı değerlenmeye karşı uyarıda bulunurken, ABD'deki yavaşlamanın diğer ülkelere de sıçrayabileceği belirtiliyor.
Öte yandan, inşaat sektöründeki yavaşlama, istihdam üzerinde de baskı oluşturuyor. ABD'de inşaat sektörü, geçen yılın aynı dönemine göre 15 bin kişi daha az istihdam sağlar duruma geldi. Bu durum, ekonominin genel sağlığı açısından da endişe yaratıyor. Analistler, yılın ikinci yarısında faiz indirimi beklentilerinin gerçekleşmesi durumunda sektörde bir miktar canlanma olabileceğini, ancak 2024'ün tamamında mevcut sıkışıklığın devam edeceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD konut piyasasındaki daralma, Türkiye ekonomisini doğrudan etkilemese de, küresel likidite koşulları ve faiz politikaları üzerinden dolaylı etkiler yaratabilir. ABD'de faizlerin yüksek kalması, gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışına yol açarak Türkiye'de finansal istikrarı zorlayabilir. Ayrıca, küresel konut fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'deki gayrimenkul piyasasında da yabancı talebini etkileyebilir. Ancak Türkiye'de konut sektörü daha çok iç talebe bağlı olduğundan, ABD verilerinden ziyade yerel faiz politikaları ve enflasyon dinamikleri daha belirleyici olacaktır.
