Güneş yüzeyinde meydana gelen bir dizi patlama sonucu uzaya savrulan koronal kütle atımları (CME) bugün Dünya'nın manyetik alanına ulaşmayı sürdürüyor. Bu durum, normalde sadece yüksek enlemlerde görülen kutup ışıklarının (Aurora Borealis) ABD'nin birçok eyaletinden gözlemlenebileceği anlamına geliyor. Tahmin modellerine göre, jeomanyetik fırtına seviyesi G3 (güçlü) olarak sınıflandırılıyor. Bu seviye, kuzey ışıklarının normal sınırlarının güneyine inerek şehir ışıklarından uzak, karanlık bölgelerde çıplak gözle görünür hale gelmesini sağlıyor. Meteoroloji yetkilileri, özellikle bugünü perşembeye bağlayan gece ve cuma günü için ABD'nin kuzey eyaletleri ile Ortabatı ve Kuzeydoğu bölgelerinde yaşayanların şanslı olabileceğini belirtiyor.
Koronal Kütle Atımı Nedir ve Nasıl Etkiler Yaratır?
Koronal kütle atımı, Güneş'in dış katmanından (korona) büyük miktarda plazma ve manyetik alanın uzaya fırlatılması olayıdır. Güneş'teki manyetik aktivitenin yoğun olduğu patlama anlarında meydana gelen bu olay, saniyede yüzlerce kilometre hızla hareket edebilir. Dünya'ya ulaştığında ise gezegenimizin manyetosferi ile etkileşime girer ve jeomanyetik fırtınalara yol açar. Bu fırtınalar sırasında yüklü parçacıklar atmosferik gazlarla çarpışarak ışıma yapar ve renkli ışık şovlarına neden olur. Kırmızı, yeşil, mor ve mavi tonlarında görülebilen bu ışıklar, gökyüzünde dans eden perdeleri andırır. Ancak jeomanyetik fırtınaların yalnızca görsel etkileri yoktur; aynı zamanda uydu iletişiminde aksamalara, GPS sinyallerinde bozulmalara ve elektrik şebekelerinde dalgalanmalara da yol açabilir.
Uzay Hava Durumu Tahmin Merkezi (SWPC) tarafından yapılan açıklamada, bugün ve yarın CME etkilerinin devam edeceği, ancak en yoğun fırtına evresinin çarşamba gecesi yaşandığı kaydedildi. SWPC, G3 seviyesindeki bir fırtınanın yüksek frekanslı telsiz iletişimini geçici olarak kesintiye uğratabileceğini ve uzay araçlarının yörüngelerinde küçük değişikliklere neden olabileceğini belirtiyor. NASA ve NOAA ise durumu yakından izliyor.
ABD'de Hangi Bölgelerden İzlenebilecek?
Uzmanlara göre, Kuzey Işıkları'nın görülme olasılığı en yüksek eyaletler arasında Washington, Oregon, Idaho, Montana, Wyoming, Kuzey Dakota, Güney Dakota, Minnesota, Wisconsin, Michigan, New York, Vermont, New Hampshire ve Maine bulunuyor. Gökyüzünün açık ve şehir ışıklarından uzak olması durumunda, bu eyaletlerin kuzey kesimlerinden parlak yeşil ve kırmızı tonlarında ışık huzmeleri izlenebilir. Hatta daha güneydeki Illinois, Indiana, Ohio ve Pennsylvania gibi eyaletlerin bazı bölgelerinde bile loş bir kutup ışığı görme şansı var. Ancak bu bölgelerde ışık kirliliği ve bulut örtüsü gözlem şansını azaltabilir. Gözlem yapmak isteyenlerin, ay ışığının olmadığı ve şehirden uzak, kuzeye bakan yüksek noktalar seçmesi öneriliyor. Gözlem için en uygun zaman genellikle gece yarısı civarı.
Kuzey Işıkları'nın bu kadar geniş bir alandan görülebilmesi, Güneş'in şu anda 11 yıllık aktivite döngüsünün zirvesine yaklaşıyor olmasından kaynaklanıyor. Güneş maksimumu olarak adlandırılan bu dönemde, patlamalar ve CME'ler daha sık ve güçlü oluyor. Bu yıl içinde birkaç kez daha benzer gösteriler yaşanması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Her ne kadar bu gelişme doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmiyor olsa da, küresel ölçekteki jeomanyetik fırtınaların iletişim ve enerji altyapılarına etkisi Türkiye için de dolaylı risk barındırmaktadır. Uydu haberleşmesi ve uzay tabanlı teknolojilere artan bağımlılık, olası bir G4 veya G5 seviyesindeki fırtınada Türkiye'nin de telekomünikasyon ve GPS sistemlerinde aksamalar yaşayabileceğini göstermektedir. Özellikle savunma ve havacılık sektörlerinde bu tür olayların yakından takip edilmesi, olası kesintilere karşı hazırlıklı olunması önem taşımaktadır. Ayrıca Türkiye'nin enerji nakil hatları ve şebeke yönetim sistemleri de korunma tedbirleri geliştirilmesi gereken alanlar arasındadır.
