ABD genelinde eyalet yasama organları, reçeteli ilaç fiyatlarını düşürmek amacıyla sağlık sigortası planları için ilaç kapsamını yöneten büyük aracı şirketleri denetim altına almayı hedefleyen yeni yasal düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Özellikle eczane fayda yöneticileri (PBM) olarak bilinen bu şirketler, ilaç üreticileri ile sigorta şirketleri arasında köprü görevi görüyor ve ilaçların geri ödeme fiyatlarını belirleyerek hastaların ödeyeceği tutarları etkiliyor. Son yıllarda artan ilaç fiyatları karşısında hem tüketiciler hem de işverenler, bu aracıların şeffaf olmayan uygulamaları nedeniyle maliyetlerin yükseldiğini savunuyor. Eyalet düzeyindeki bu girişimler, federal hükümetin benzer adımlar atamadığı bir ortamda önem kazanıyor.
PBM Şirketleri Üzerindeki Baskı Artıyor
Eczane fayda yöneticileri, ABD sağlık sisteminde kritik bir rol oynuyor. CVS Health'in bir parçası olan Caremark, Cigna'nın Express Scripts'i ve UnitedHealth Group'un OptumRx'si gibi dev şirketler, milyonlarca Amerikalının ilaçlara erişimini yönetiyor. Ancak bu şirketler, ilaç üreticilerinden aldıkları gizli indirimler ve geri ödemelerle ilaç fiyatlarını şişirmekle suçlanıyor. Eyalet yasama organları, bu uygulamaların şeffaflığını artırmak ve hastaların cepten yaptığı harcamaları azaltmak için çeşitli yasa tasarıları hazırlıyor. Örneğin, Teksas, Florida ve Ohio gibi eyaletlerde, PBM'lerin ilaç fiyatlandırmasını açıklamasını zorunlu kılan ve çıkar çatışmalarını önlemeyi amaçlayan yasalar öne çıkıyor. Ayrıca, bazı eyaletler PBM'lerin kendi eczanelerini tercih etmesini yasaklayarak rekabeti artırmayı hedefliyor.
Bu düzenlemelerin arkasında, özellikle kronik hastalıkları olan bireylerin yüksek ilaç maliyetleriyle mücadele etmesi yatıyor. Diyabet, astım ve kalp hastalıkları gibi rahatsızlıklarda kullanılan ilaçların fiyatları son on yılda önemli ölçüde arttı. Amerikan Tıp Birliği'nin verilerine göre, 2023'te reçeteli ilaç harcamaları 500 milyar doları aştı. Eyalet düzeyindeki yasalar, federal düzeydeki siyasi tıkanıklıklar nedeniyle daha da önem kazanıyor. Başkan Joe Biden'ın yönetimi, Medicare'de ilaç fiyatlarını müzakere etme yetkisi gibi reformlar getirse de, PBM'lerin doğrudan düzenlenmesi konusu Kongre'de takılı kalmış durumda.
Federal ve Eyalet Düzeyinde Farklı Yaklaşımlar
Federal hükümet, sağlık harcamalarını kontrol altına almak için Enflasyon Azaltma Yasası kapsamında bazı adımlar attı. Ancak bu yasa, PBM'leri değil, daha çok ilaç üreticilerini hedef alıyor. Eyaletler ise daha agresif davranıyor. 2024 itibarıyla 30'dan fazla eyalet, PBM'lerin faaliyetlerini düzenleyen yasalar çıkardı veya bu yönde tasarıları değerlendiriyor. Bu yasaların ortak noktası, PBM'lerin ilaç fiyatlandırmasında daha şeffaf olmasını sağlamak ve tüketicilere daha düşük fiyatlar sunulmasını teşvik etmek. Örneğin, Maine eyaleti, PBM'lerin elde ettiği indirimlerin bir kısmını hastalara yansıtmasını zorunlu kılan bir yasayı kabul etti. Benzer şekilde, Colorado'da PBM'lerin ilaç listelerinde jenerik ilaçlara öncelik vermesi gerektiğini belirten bir düzenleme yürürlüğe girdi.
Ancak bu düzenlemeler, PBM endüstrisi tarafından sert bir şekilde eleştiriliyor. Endüstri temsilcileri, bu yasaların ilaç maliyetlerini düşürmek yerine ters etki yapabileceğini ve hastaların seçeneklerini kısıtlayabileceğini savunuyor. PBM'ler, müşterileri adına ilaç fiyatlarını müzakere ederek maliyetleri düşürdüklerini iddia ediyor. Ancak eleştirmenler, bu şirketlerin kar marjlarının yüksek olduğunu ve hastaların cepten yaptığı harcamaların azalmadığını belirtiyor. Eyalet yasalarının federal mahkemelerde PBM'ler tarafından dava edilme olasılığı da bulunuyor. Nitekim, Ohio'da kabul edilen bir yasa, PBM'ler tarafından anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle mahkemeye taşındı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişme, Türkiye'deki sağlık politikaları açısından doğrudan bir yansıma olmasa da, küresel ilaç piyasasının dinamikleri hakkında önemli ipuçları veriyor. Türkiye, ilaç fiyatlandırmasında kamu müdahalesinin güçlü olduğu bir ülke olarak, ABD'deki PBM tartışmalarını model olarak inceleyebilir. Özellikle, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) geri ödeme listeleri ve ilaç fiyat düzenlemeleri, benzer aracı mekanizmalarının şeffaflığı açısından değerlendirilebilir. Ayrıca, ABD'deki bu yasama girişimlerinin başarılı olması halinde, küresel ilaç şirketlerinin fiyatlandırma stratejilerinde değişiklik yapması beklenebilir. Bu durum, ithal ilaçlara bağımlı olan Türkiye'nin ilaç bütçesi üzerinde dolaylı etkiler yaratabilir. Bununla birlikte, Türkiye'nin kendi sağlık sistemindeki aracı kurumların denetimi konusunda ABD'deki deneyimlerden ders çıkarması mümkün.
