ABD'de akaryakıt fiyatları, İran ile ABD arasında devam eden askeri gerilimin yarattığı arz endişeleriyle yeniden galon başına 4 dolar sınırını aştı. Ülke genelinde ortalama benzin fiyatı salı günü itibarıyla 4,05 dolar olarak kaydedilirken, bu seviye son iki ayın en yüksek düzeyi olarak öne çıkıyor. Artışta, Basra Körfezi'ndeki petrol tesislerine yönelik saldırılar ve İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kısmen kapatma tehdidi etkili oldu.
Artan fiyatların sebepleri
ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre, ortalama benzin fiyatı geçen aya göre yüzde 8 artış gösterdi. Özellikle Batı Yakası ve Orta Batı bölgelerinde fiyatlar 4,5 doların üzerine çıktı. İran'ın son günlerde Basra Körfezi'ndeki petrol tankerlerine yönelik saldırıları, küresel petrol arzında günlük 1,5 milyon varillik bir daralmaya yol açtı. Aynı zamanda ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırımları, İran ham petrolünün uluslararası piyasalara erişimini daha da kısıtlıyor.
Uzmanlar, fiyat artışının sadece jeopolitik risklerle sınırlı olmadığını, aynı zamanda rafineri bakım dönemlerinin yoğunlaşması ve mevsimsel talepteki yükselişin de etkili olduğunu belirtiyor. ABD'de yaz tatili sezonunun başlamasıyla birlikte benzin talebi yüzde 5 oranında arttı. Ancak arz tarafındaki sıkıntılar, talepteki bu artışı karşılamakta zorlanıyor.
Küresel boyut ve enerji krizi
Bu gelişme, küresel enerji krizinin derinleştiği bir döneme denk geliyor. Avrupa'da doğal gaz ve elektrik fiyatları rekor seviyelere ulaşırken, Asya ülkeleri de kömür ve LNG tedarikinde sorunlar yaşıyor. Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve müttefiklerinin üretim artırma kararları, piyasada beklenen rahatlamayı sağlamadı. Suudi Arabistan ve BAE'nin fazla kapasitesi sınırlı kalırken, Rusya'ya yönelik yaptırımlar da arzı olumsuz etkiliyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF) ise enerji fiyatlarındaki yükselişin, gelişmekte olan ülkelerin cari açıklarını büyüteceği ve enflasyonu körükleyeceği uyarısında bulundu. Dünya Bankası verilerine göre, 2024 yılında küresel enerji fiyatlarının yüzde 15-20 daha artması bekleniyor. Bu durum, özellikle Türkiye gibi enerji ithalatına bağımlı ekonomiler için ek yük anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin ve artan petrol fiyatlarının Türkiye'ye doğrudan yansıması, akaryakıt ve doğal gaz fiyatları üzerinden olacak. Türkiye, enerjide dışa bağımlılığı nedeniyle küresel fiyat artışlarından hızla etkileniyor. Petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artış, Türkiye'nin cari açığına yaklaşık 5 milyar dolar ek yük getiriyor. Ayrıca İran'la komşu olan Türkiye, bölgedeki istikrarsızlığın ticaret ve enerji nakil hatlarına olası etkilerini de göz önünde bulundurmak zorunda. Türkiye'nin İran'dan doğal gaz ithalatı devam ederken, olası bir kesinti senaryosu Ankara'nın enerji arz güvenliğini riske atabilir.
