ABD Yüksek Mahkemesi, başkanlık döneminin en tartışmalı konularından biri olan doğum hakkı yurttaşlığa (birthright citizenship) ilişkin kararında Başkan Donald Trump'a ağır bir darbe indirdi. Mahkeme, Anayasa'nın 14. Ek Maddesi'nde tanımlanan ve ABD topraklarında doğan herkese otomatik vatandaşlık veren bu hakkı, Trump yönetiminin kısıtlama girişimine karşı oy birliğiyle korudu. Ancak aynı mahkeme, başkanın yürütme yetkilerini önemli ölçüde genişleten bir dizi karara da imza attı. Bu çelişkili durum, Yüksek Mahkeme'nin 2024 döneminin en dikkat çekici özelliği oldu.
Doğum hakkı yurttaşlık tartışması
Yüksek Mahkeme, 5-4 oyla aldığı kararla, Trump yönetiminin ABD'de yasadışı yollardan bulunan göçmenlerin çocuklarına vatandaşlık verilmesini engelleme girişimini reddetti. Başyargıç John Roberts'ın yazdığı çoğunluk görüşünde, "14. Ek Madde'nin açık metni, ABD sınırları içinde doğan herkesi kapsar; göçmenlik statüsü bu hakkı etkilemez" ifadelerine yer verildi. Karar, Trump'ın göçmenlik karşıtı politikalarının en önemli unsurlarından birini geçersiz kıldı.
Buna karşın, mahkeme aynı hafta içinde başkanın dış politika konusundaki takdir yetkisini güçlendiren bir karar aldı. Trump'ın İran'a yönelik yaptırımları Kongre onayı olmaksızın uygulama yetkisini onaylayan mahkeme, başkanın ulusal güvenlik gerekçesiyle tek taraflı karar alma alanını genişletti. Bu karar, özellikle Demokratların "yürütme yetkisi suiistimali" eleştirilerine yol açtı.
Siyasi dengeler ve seçim yılı etkisi
Mahkeme'nin bu ikili tutumu, 2024 başkanlık seçimleri öncesinde siyasi tartışmaları alevlendirdi. Trump yanlısı çevreler, doğum hakkı yurttaşlık kararını "yargı aktivizmi" olarak nitelerken, Demokratlar başkanlık yetkilerinin genişletilmesini "otoriterleşme" olarak yorumluyor. Uzmanlar, mahkemenin liberal ve muhafazakâr kanatları arasındaki bu bölünmenin, önümüzdeki dönemde daha fazla tartışma yaratacağını belirtiyor. Kararların zamanlaması da dikkat çekti: Mahkeme, seçim kampanyalarının yoğunlaştığı bir dönemde, hem Trump'ın en hassas konularından birini reddetti hem de başkanlık kurumunu güçlendirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Yüksek Mahkemesi'nin bu kararları, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel güç dengeleri açısından önem taşıyor. Başkanlık yetkilerinin genişletilmesi, ABD'nin tek taraflı dış politika hamlelerini kolaylaştırabilir; bu durum özellikle yaptırım ve askeri müdahale konularında Türkiye gibi müttefik ülkeleri etkileyebilir. Doğum hakkı yurttaşlık kararı ise ABD'de yaşayan Türk kökenlilerin ve göçmenlerin statüsünü güvence altına alması açısından dolaylı bir öneme sahip. Türk diplomatları, özellikle Trump yönetiminin son döneminde artan yürütme yetkisi iddialarını yakından izliyor.
