ABD Yüksek Mahkemesi, Hawaii eyaletinin özel mülkiyette ateşli silah taşıma kısıtlamalarını anayasaya aykırı bularak iptal etti. 6’ya 3 oyla alınan kararda muhafazakâr ve liberal yargıçlar arasında net bir ayrışma yaşandı. Mahkeme çoğunluğu, eyaletin özel mülklerde tabanca bulundurmayı engelleyemeyeceğine hükmetti; bu durumun ABD Anayasası’nın İkinci Ek Maddesi’nde güvence altına alınan silah taşıma hakkını ihlal ettiğini belirtti. Karar, Hawaii’nin özellikle turistik bölgelerde ve kırsal alanlarda uyguladığı sıkı silah kontrollerini doğrudan hedef alıyor. Mahkeme, silah sahipliğinin ‘ev dışında da geçerli olduğu’ yönünde daha önceki emsal kararlarına atıfta bulundu.
Gelişmenin Arka Planı
Hawaii, ABD genelinde en katı silah yasalarına sahip eyaletlerden biri. 2022’de kabul edilen bir yasayla, özel mülklerde (alışveriş merkezleri, parklar gibi kamuya açık özel alanlar dahil) ateşli silah taşınması büyük ölçüde yasaklanmıştı. Yasa, mülk sahiplerine ‘silahsız alan’ ilan etme yetkisi verirken, ihlal edenlere para cezası ve hapis cezası öngörüyordu. Silah hakları savunucusu kuruluşlar, yasanın İkinci Ek Madde’yi ihlal ettiği gerekçesiyle dava açtı. Davayı temyizen inceleyen Yüksek Mahkeme, Hawaii’nin düzenlemesinin ‘aşırı kapsamlı’ olduğuna ve vatandaşların ‘kendini savunma hakkını’ yeterince korumadığına karar verdi. Yargıç Samuel Alito çoğunluk görüşünde, ‘Anayasa, vatandaşların yalnızca evlerinde değil, kamusal alanda da silah taşımasına izin verir. Hawaii bunu makul olmayan bir şekilde sınırlandırarak temel bir hakkı ihlal etmiştir’ ifadelerini kullandı. Muhalefetteki liberal yargıçlar ise kararın kamu güvenliğini tehlikeye attığını ve eyaletlerin yerel ihtiyaçlara göre düzenleme yapma yetkisini kısıtladığını savundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Yüksek Mahkeme’nin bu kararı, yalnızca Hawaii’yi değil, benzer düzenlemelere sahip diğer eyaletleri de etkileyecek. Kaliforniya, New York, New Jersey ve Maryland gibi silah kontrolünün sıkı olduğu eyaletlerde benzer yasaların anayasaya uygunluğu tartışma konusu olacak. Mahkeme, 2022’de New York’un silah taşıma yasasını da benzer gerekçelerle iptal etmişti; bu karar da o geleneğin devamı niteliğinde. Küresel bağlamda, ABD’de silah hakları tartışmaları düzenli olarak gündeme geliyor. Ülkede her yıl on binlerce kişi ateşli silahlarla öldürülürken, Yüksek Mahkeme’nin bu yöndeki kararları, silahlanma hakkını genişletici yönde bir eğilim sergiliyor. Karar, Başkan Joe Biden yönetiminin silah kontrolü çabalarına da darbe vurmuş oldu. Beyaz Saray, kararı ‘hayal kırıklığı’ olarak nitelendirirken, Kongre’deki Demokratlar yeni federal düzenlemeler için çağrıda bulundu. Ancak Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu eyaletlerde silah yasalarının gevşetilmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu karar doğrudan Türkiye’yi ilgilendirmese de, küresel silahlanma tartışmaları bağlamında önem taşıyor. ABD’de bireysel silahlanmanın yargı yoluyla genişlemesi, dünya genelinde silah ticaretini ve lobicilik faaliyetlerini etkiliyor. Türkiye’de de zaman zaman bireysel silahlanma ve kamu güvenliği dengesi tartışılıyor. Ancak Türkiye’nin hukuk sistemi ABD’den farklı olarak, silah taşıma hakkını sınırlandırmakta. Bu karar, Türk kamuoyunda ‘silahsızlanma’ yönündeki hassasiyeti artırabilir. Öte yandan, ABD’deki silah şiddeti olayları, ülkede İslamofobi ve yabancı düşmanlığını körükleyen unsurlardan biri olarak Türkiye’den ABD’ye seyahat eden vatandaşlar için de güvenlik riski oluşturuyor.
