Pew Araştırma Merkezi’nin Salı günü yayımladığı yeni bir anket, ABD’nin güvenilir bir ortak olarak algılanmasının Washington’un en yakın müttefikleri arasında keskin bir düşüş yaşadığını ortaya koydu. Ankete göre, Başkan Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’den daha düşük güven notu alırken, ABD’nin küresel itibarı önemli ölçüde zedelenmiş durumda. 24 ülkede yapılan araştırma, özellikle Kanada, Avrupa Birliği ülkeleri, Japonya ve Güney Kore gibi geleneksel müttefiklerde ABD’ye duyulan güvenin son yıllarda en düşük seviyeye indiğini gösteriyor.
Trump döneminde güven kaybı derinleşiyor
Pew’in 2023 yılı anketine göre, ABD’ye olumlu bakanların oranı birçok ülkede yüzde 50’nin altına düşmüş durumda. Örneğin, Almanya’da ABD’ye güvenenlerin oranı yüzde 40’a gerilerken, bu oran 2020’de yüzde 50’nin üzerindeydi. Fransa’da ise bu oran yüzde 42’ye düştü. Trump’ın kişisel güven notu ise daha da vahim: Ankete katılan ülkelerin çoğunda Trump’a güvenenlerin oranı yüzde 20’nin altında kalıyor. Buna karşılık, Şi Cinping’e güven oranı birçok ülkede yüzde 30’larda seyrederken, Putin’e güven ise yüzde 20’lerde. Bu durum, ABD’nin demokratik değerler ve uluslararası işbirliği konusundaki liderlik rolünün sorgulanmasına neden oluyor.
Anketin dikkat çekici bir başka bulgusu, ABD’nin uluslararası kurumlara verdiği desteğin zayıflaması. Özellikle NATO ve Dünya Ticaret Örgütü gibi yapılara güvenin azaldığı görülürken, Avrupalı müttefikler ABD’nin savunma taahhütlerinden şüphe duymaya başladı. Trump’ın “Önce Amerika” politikası ve transatlantik ilişkilerdeki gerilimler, müttefiklerin ABD’yi güvenilmez bir ortak olarak görmesine yol açtı. Araştırma, ABD’nin itibar kaybının yalnızca Trump’la sınırlı olmadığını, ancak onun döneminde hızlandığını vurguluyor.
Küresel güç dengelerinde değişim sinyalleri
Pew anketi, Çin ve Rusya’nın müttefikler nezdinde ABD’den daha güvenilir bulunmaya başlandığını gösteriyor. Örneğin, Malezya ve Endonezya gibi Güneydoğu Asya ülkelerinde Çin lideri Şi Cinping, ABD Başkanı’ndan daha yüksek güven notu alıyor. Aynı şekilde, Orta Doğu’da Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerde Putin’e duyulan güven Trump’ı geride bırakıyor. Bu eğilim, ABD’nin küresel liderlik iddiasının zayıfladığı ve çok kutuplu bir dünya düzenine doğru gidildiği yönünde yorumlanıyor. Uzmanlar, bu durumun özellikle ABD’nin yaptırım politikaları ve askeri müdahalelerine karşı artan dirençle ilişkili olduğunu belirtiyor.
Anket aynı zamanda, ABD’nin demokrasi ve insan hakları konusundaki söylemlerinin müttefikler nezdinde inandırıcılığını yitirdiğine işaret ediyor. 6 Ocak Kongre baskını ve Trump’ın seçim sürecine müdahale iddiaları, ABD’nin kendi içinde bile demokratik standartları koruyamadığı algısını güçlendirdi. Bu durum, özellikle yükselen otoriter rejimler karşısında ABD’nin “demokrasi şampiyonu” rolünü sürdürmesini zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD ile NATO müttefiki olmasına rağmen, son yıllarda iki ülke arasındaki güven bunalımı derinleşmiş durumda. Pew anketindeki eğilimler, Türkiye’nin ABD’ye yönelik algısını da yansıtıyor. Özellikle S-400 krizi, Suriye politikaları ve Doğu Akdeniz’deki gerilimler, Ankara-Washington hattında güveni zedeledi. Bu bağlamda, ABD’nin müttefikler arasında itibar kaybı yaşaması, Türkiye’nin Rusya ve Çin gibi alternatif ortaklarla ilişkilerini derinleştirmesini meşrulaştırabilir. Ancak, Türkiye’nin NATO ve AB ile olan bağları, tam anlamıyla bir kopuşu engelliyor. Bu gelişme, Türk dış politikasının çok yönlü yapısını korurken, ABD’ye bağımlılığı azaltma stratejisini güçlendirebilir.
