ABD İç Güvenlik Bakanlığı (DHS), yabancı basın mensuplarının ülkede kalış sürelerine yönelik önemli bir düzenlemeye imza attı. Salı günü yayımlanan yeni kural uyarınca, I vizesiyle ABD'de bulunan yabancı gazetecilerin kalış izni süresi, daha önce beş yıla kadar çıkabilirken, şimdi 240 günle (yaklaşık sekiz ay) sınırlandırıldı. Çinli gazeteciler içinse bu süre daha da kısa tutularak yalnızca 90 gün olarak belirlendi. Yeni düzenleme, özellikle Çin merkezli haber ajansları ve devlet medyası çalışanlarını hedef alıyor gibi görünüyor. DHS yetkilileri, kararın ulusal güvenlik kaygıları ve vize programlarının kötüye kullanımını önleme amacı taşıdığını belirtti.
Gelişmenin arka planı: Vize sürelerinde radikal indirim
Trump yönetiminin ilk döneminde başlatılan ve özellikle Çin'e yönelik sertleşen politikanın bir parçası olarak değerlendirilen bu adım, ABD'deki yabancı basın mensupları için önemli bir değişiklik anlamına geliyor. Daha önce I vizesi sahipleri, herhangi bir ek başvuruya gerek kalmadan beş yıla kadar ABD'de kalabiliyordu. Yeni düzenleme, bu süreyi tüm ülkeler için 240 güne indirirken, Çin vatandaşı gazeteciler için 90 günlük oldukça kısa bir süre öngörüyor.
Kararın hemen ardından Amerikan Gazeteciler ve Yazarlar Sendikası (NewsGuild) ile Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ) gibi kuruluşlar, uygulamanın basın özgürlüğünü kısıtladığını ve misilleme amaçlı olduğunu savundu. Özellikle Çinli gazetecilere yönelik ayrımcı uygulamanın, iki ülke arasında devam eden ticaret savaşının ve teknoloji alanındaki rekabetin bir yansıması olduğu yorumları yapıldı. DHS ise kararın, ABD'nin vize politikalarını suistimale karşı korumayı amaçladığını ve tüm ülkeler için standart bir süre belirleme gerekliliğinden kaynaklandığını ifade etti.
Bölgesel ve küresel boyut: Basın özgürlüğü mücadelesi ve diplomatik gerilim
ABD yönetiminin bu hamlesi, küresel basın özgürlüğü açısından endişe verici bir emsal teşkil ediyor. Dünya çapında birçok ülke, yabancı gazetecilere yönelik vize kısıtlamalarıyla bilinirken, ABD'nin bu adımı, özellikle Batılı demokrasilerde eleştiriyle karşılandı. Avrupa Parlamentosu ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'nden yapılan açıklamalarda, bu tür kısıtlamaların haber yapma özgürlüğünü zedelediği ve uluslararası gazetecilerin çalışma koşullarını zorlaştırdığı vurgulandı.
Çin Halk Cumhuriyeti ise karara sert tepki gösterdi. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, ABD'nin bu uygulamasının 'ayrımcı ve kabul edilemez' olduğunu belirterek, misilleme yapabilecekleri sinyalini verdi. Uzmanlar, bu gelişmenin ABD-Çin arasında devam eden ticaret ve teknoloji gerilimine yeni bir boyut kazandırabileceğini, basın mensuplarının fiilen rehine olarak kullanıldığı bir diplomatik krize yol açabileceğini ifade ediyor. Diğer yandan, Avrupa Birliği ve ABD arasında da benzer bir uygulamanın gündeme gelip gelmeyeceği merak konusu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. ABD'nin yabancı gazetecilere yönelik vize kısıtlamaları, özellikle Türk basın mensuplarının ABD'deki çalışma koşullarını etkileyecek. Halihazırda Türk gazetecilerin ABD'de akreditasyon ve vize süreçlerinde yaşadığı zorluklar, bu kararla daha da artabilir. Ayrıca, ABD-Çin arasındaki bu gerilim, küresel güç dengesini ve Türkiye'nin Batı ile Doğu arasındaki konumunu da etkileyebilir. Türkiye'nin hem ABD hem de Çin ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalıştığı bu dönemde, basın özgürlüğü ve diplomatik gerilimlerin iç içe geçtiği bu durum, dış politika yapıcıları için yeni bir değerlendirme alanı oluşturuyor.
