ABD ve Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyesi ülkeler, 10 Nisan 2025 tarihinde Bahreyn’de düzenlenen ortak bakanlar toplantısının ardından yayımladıkları bildiride, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın uluslararası deniz trafiğine yeniden açılması çağrısında bulundu. Açıklamada, boğazdan serbest geçiş hakkının bölgesel ve küresel güvenlik için “vazgeçilmez” olduğu vurgulanırken, su yolunda “herhangi bir ücret, vergi veya kontrol girişimine” kesinlikle karşı çıkıldığı ifade edildi. Toplantıya ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve KİK üyesi ülkelerin dışişleri bakanları katıldı.
Hürmüz Boğazı’nın stratejik önemi ve son gelişmeler
Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik bir su yoludur. Son aylarda İran destekli güçlerin bölgedeki faaliyetleri ve Yemen’deki Husilerin Kızıldeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıları, boğazın güvenliğini tehdit eder hale gelmişti. ABD ve KİK ülkeleri, boğazın serbest kullanımının engellenmesinin küresel enerji piyasalarında dalgalanma yaratabileceği ve tedarik zincirlerini sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu.
Bildiride ayrıca, uluslararası hukuk ve deniz ticaretinin temel ilkelerine atıfta bulunularak, hiçbir devletin boğaz üzerinde tek taraflı egemenlik veya kontrol hakkı iddia edemeyeceği belirtildi. KİK üyesi ülkeler, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Umman, Bahreyn ve Kuveyt olarak sıralanıyor. Toplantıda, bölgedeki diğer güvenlik konularının yanı sıra Yemen’deki ateşkes çabaları ve İran’ın nükleer programı da ele alındı.
Bölgesel ve küresel boyutu
Hürmüz Boğazı’nın güvenliği, yalnızca Körfez ülkeleri için değil, tüm dünya ekonomisi için hayati önem taşıyor. Boğazdan günde yaklaşık 17 milyon varil petrol geçiyor; bu miktar, küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine denk geliyor. Olası bir kesinti, petrol fiyatlarını hızla yükseltebilir ve küresel enerji krizine yol açabilir. ABD’nin bu konuda KİK ile ortak adım atması, Washington’un bölgedeki angajmanının sürdüğünü ve Tahran’ı çevreleme politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Analistlere göre, bu açıklama İran’a yönelik doğrudan bir tehdit olmaktan ziyade, uluslararası toplumun ortak tavrını yansıtıyor. Ancak Tahran daha önce boğazı kontrol etme girişimlerinde bulunmuş ve bu tür çağrıları “dış müdahale” olarak nitelendirmişti. Bölgedeki artan deniz güvenliği tehditleri, ABD ve Körfez ülkelerinin askeri işbirliğini de derinleştirmesine yol açıyor. KİK ülkeleri, son yıllarda deniz güvenliği tatbikatlarını artırdı ve ortada bir kriz halinde müdahale mekanizmaları geliştirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı’nın güvenliği, Türkiye için enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar açısından kritik öneme sahiptir. Türkiye, petrol ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden ve Irak’tan karşılamaktadır; boğazın kapanması veya geçiş ücretlerine tabi olması, enerji maliyetlerini artırabilir ve ekonomik dalgalanmalara neden olabilir. Ayrıca, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki enerji politikaları ve bölgesel deniz yetki alanlarına ilişkin hassasiyeti göz önüne alındığında, uluslararası deniz hukukunun korunması Türkiye’nin çıkarlarıyla örtüşmektedir. Bu bağlamda, ABD ve KİK’in ortak çağrısı, Türkiye’nin “Montrö Boğazlar Sözleşmesi” çerçevesinde savunduğu serbest geçiş ilkesiyle uyumludur. Ankara’nın bu gelişmeyi dikkatle izlemesi ve gerektiğinde diplomatik destek vermesi beklenebilir.
