ABD yönetimi, 2011 yılında Muammer Kaddafi'nin devrilmesinin ardından ikiye bölünen Libya'da siyasi birliği sağlamak amacıyla diplomatik girişimlerini artırıyor. Washington, ülkenin doğusunda Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi ile batıda Trablus'ta bulunan Ulusal Mutabakat Hükümeti arasındaki anlaşmazlığı çözmek için bölgesel aktörlerle koordineli bir şekilde çalışıyor. Bu çabalar, ülkenin 15 yıldır süren istikrarsızlığına son verme ve enerji kaynaklarının yönetimini birleştirme hedefini taşıyor. Ancak uzmanlar, taraflar arasındaki derin güvensizlik ve dış müdahalelerin çözümü zorlaştırdığını belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Dışişleri Bakanlığı, Libya'daki iki rakip hükümetin birleştirilmesi için çalışmalarını sürdürüyor. Son aylarda ABD'li yetkililer, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Türkiye ve Katar gibi bölgesel güçlerle görüşmeler yaparak ortak bir zemin oluşturmaya çalışıyor. Libya, Kaddafi'nin devrilmesinden bu yana siyasi kaos ve silahlı çatışmalarla mücadele ediyor. Ülke, doğuda General Halife Hafter'e bağlı Libya Ulusal Ordusu ile batıda uluslararası alanda tanınan Trablus hükümeti arasında bölünmüş durumda. Bu bölünme, ülkenin petrol zenginliklerinin paylaşımı ve siyasi istikrarın sağlanması konusunda ciddi engeller yaratıyor.
ABD'nin bu yeni diplomatik atağı, birleşmiş bir Libya hükümetinin, ülkedeki Rus etkisini azaltacağı ve Akdeniz'deki güvenlik dinamiklerini istikrara kavuşturacağı beklentisine dayanıyor. Washington, özellikle Rusya'nın paralı askerleri aracılığıyla Hafter güçlerine verdiği desteğin, Libya'daki istikrarsızlığı derinleştirdiğini savunuyor. ABD'nin bu hamlesi, Ocak 2025'te BM öncülüğünde yapılan ve iki tarafın da katıldığı müzakerelerin ardından geldi. Müzakerelerde seçimlerin yapılması ve geçici bir hükümet kurulması konusunda ilerleme kaydedilememişti.
Bölgesel veya Küresel Boyut
Libya'daki kriz, yalnızca ülke içi dinamiklerle sınırlı değil; bölgesel ve küresel güçlerin çıkar çatışmalarının bir yansıması olarak öne çıkıyor. Mısır ve BAE, Hafter'e açık destek verirken, Türkiye ve Katar, Trablus hükümetini destekliyor. Rusya ise, Hafter'in yanında yer alarak Akdeniz'deki askeri varlığını güçlendirmeye çalışıyor. ABD'nin bu girişimi, söz konusu bölgesel rekabeti dengelemeye yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor.
ABD yönetimi, seçim takvimi ve geçici hükümetin yapısı konusunda taraflar arasında mutabakat sağlanması için baskıyı artırıyor. Ancak uzmanlar, tarafların birbirine olan güvensizliği ve dış aktörlerin çıkarları nedeniyle bu sürecin uzun ve karmaşık olacağını ifade ediyor. Özellikle Trablus hükümetinin, Hafter'in güçlerinin siyasi sürece entegrasyonuna sıcak bakmaması, müzakerelerin önündeki en büyük engellerden biri olarak gösteriliyor. Buna karşılık, Hafter'in de seçimleri geciktirme ve askeri kazanımlarını koruma eğilimi bulunuyor.
ABD'nin Libya konusundaki bu aktif rolü, Trump yönetiminin izlediği politikadan farklılık gösteriyor. Trump döneminde ABD, Libya'daki krize daha mesafeli yaklaşmış ve askeri müdahaleden kaçınmıştı. Biden yönetimi ise, özellikle Rusya'nın Afrika'daki etkisini artırmasıyla birlikte, Libya'yı jeopolitik öncelikleri arasına aldı. Bu bağlamda, ABD'nin Birleşmiş Milletler nezdinde yürüttüğü diplomatik temaslar ve bölgesel aktörlerle yaptığı görüşmeler, Libya'daki siyasi süreci canlandırmayı amaçlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Libya, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji hakları ve deniz yetki alanları açısından kritik bir öneme sahip. Türkiye, 2019'da imzalanan deniz yetki anlaşması çerçevesinde Trablus hükümetiyle yakın işbirliği yapıyor. ABD'nin siyasi birliği sağlama girişimleri, Türkiye'nin Libya'daki nüfuzunu koruma stratejisiyle doğrudan ilintili. Birleşik bir Libya hükümeti, Türkiye'nin deniz yetki anlaşmasının tanınması ve askeri varlığının meşruiyeti açısından riskler veya fırsatlar yaratabilir. Ayrıca, siyasi istikrarın sağlanması, Türk şirketlerinin yeniden inşa projelerinde yer almasına olanak tanıyabilir. Ancak, Hafter'in güçlü bir konumda olduğu bir birleşme, Türkiye'nin çıkarlarına aykırı olabilir. Bu nedenle Türkiye, ABD'nin girişimlerini dikkatle izlemeli ve müzakerelerde etkin rol oynamalıdır.
